Shloka 5
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
क्षीणग्रहणवृत्तिश्न यथाधर्म प्रकीर्तितम् लघुना देशरूपेण ग्रन्थयोगेन भारत,युधिष्ठिरने कहा--परंतप भरतनन्दन! आपने ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, और शाद्रोंके धर्ममय आचार, धन, जीविकाके उपाय तथा धर्म आदिके फल बताये हैं। राजाओंके धन, कोश, कोश-संग्रह, शत्रुविजय, मन्त्रीके गुण और व्यवहार, प्रजावर्गकी उन्नति, संधि-विग्रह आदि छः: गुणोंके प्रयोग, सेनाके बर्ताव, दुष्टोंकी पहचान, सत्पुरुषोंके लक्षण, जो अपने समान, अपनेसे हीन तथा अपनेसे उत्कृष्ट हैं--उन सब लोगोंके यथावत् लक्षण, मध्यम वर्गको संतुष्ट रखनेके लिये उन्नतिशील राजाको कैसे रहना चाहिये--इसका निर्देश, दुर्बल पुरुषको अपनाने और उसके लिये जीविकाकी व्यवस्था करनेकी आवश्यकता--इन सब विषयोंका आपने देशाचार और शास्त्रके अनुसार संक्षेपसे धर्मके अनुकूल प्रतिपादन किया है
yudhiṣṭhira uvāca | kṣīṇa-grahaṇa-vṛttiś ca yathā-dharmaṁ prakīrtitam | laghunā deśa-rūpeṇa grantha-yogena bhārata ||
یُدھِشٹھِر نے کہا: “اے بھارت! آپ نے دھرم کے مطابق کمزوروں کو پناہ دینے، ان کے لیے روزی کا بندوبست کرنے اور اختیار کیے جانے والے مناسب طرزِ عمل کو بیان کیا ہے؛ اور اسے دیس کی حالت کے لحاظ سے مختصر، اور ایک منظم، رسالہ نما انداز میں پیش کیا ہے۔”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
That dharma must be taught and applied in a concise yet systematic way, attentive to local conditions, and that righteous governance includes practical duties: sustaining social order, securing revenue ethically, choosing capable ministers, protecting the people, and supporting the vulnerable.
Yudhiṣṭhira acknowledges and summarizes the prior instruction he has received on dharma and statecraft, praising the speaker for presenting a comprehensive guide to social duties and royal policy in a brief, well-organized manner.