Shloka 32
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
तस्मात् संघातमेवाहुर्गणानां शरणं महत्,जाति और कुलमें सभी एक समान हो सकते हैं; परंतु उद्योग, बुद्धि और रूप- सम्पत्तिमें सबका एक-सा होना सम्भव नहीं है। शत्रुलोग गणराज्यके लोगोंमें भेदबुद्धि पैदा करके तथा उनमेंसे कुछ लोगोंको धन देकर भी समूचे संघमें फूट डाल देते हैं; अतः संघबद्ध रहना ही गणराज्यके नागरिकोंका महान् आश्रय है
tasmāt saṅghātam evāhur gaṇānāṃ śaraṇaṃ mahat | jāti-kula-samānatve 'pi na sarveṣām udyogo buddhir rūpa-sampattiś ca samā bhavati | śatravaḥ gaṇa-rājyeṣu bheda-buddhiṃ janayitvā kecid dhana-dānenāpi sarva-saṅghe bhedaṃ kurvanti | tasmāt saṅgha-baddhatā eva gaṇa-nāgarikāṇāṃ mahāśrayaḥ ||
بھیشم نے کہا—اسی لیے اتحادِ جماعت ہی گَṇa کا عظیم سہارا قرار دیا گیا ہے۔ پیدائش اور نسب میں برابری ہو سکتی ہے، مگر کوشش، عقل اور حسن و دولت میں سب یکساں نہیں ہو سکتے۔ دشمن شہریوں میں تفرقہ انگیز سوچ پیدا کر کے اور چند کو مال دے کر پورے اتحاد کو تقسیم کر دیتے ہیں۔ لہٰذا گَṇa کے شہریوں کے لیے مضبوط یکجہتی ہی اعلیٰ ترین پشت پناہی ہے۔
भीष्म उवाच