Previous Verse
Next Verse

Shloka 103

Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)

आन्तरैभेंदयित्वारीन्‌ बिल्व॑ बिल्वेन भेदय | राजा जनक बड़े धीर और श्रीसम्पन्न हैं। जब वे तुम्हारा सत्कार करेंगे, तब सभी लोगोंके विश्वास-पात्र होकर तुम अत्यन्त गौरवान्वित हो जाओगे। उस अवस्थामें तुम मित्रोंकी सेना इकट्ठी करके अच्छे मन्त्रियोंक साथ सलाह लेकर अन्तरंग व्यक्तियों-द्वारा शत्रुदलमें फूट डलवाकर बेलको बेलसे ही फोड़ो (शत्रुके सहयोगसे ही शत्रुका विध्वंस कर डालना)

āntaraiḥ bhedayitvā arīn bilvaṁ bilvena bhedaya | rājā janakaḥ baḍe dhīraḥ śrī-sampannaś ca | yadā te satkāraṁ kariṣyati tadā sarva-lokānāṁ viśvāsa-pātraḥ bhūtvā tvam atyantaṁ gauravānvitō bhaviṣyasi | tām avasthāṁ prāpya mitrāṇāṁ senām ekatrīkṛtya śubhaiḥ mantribhiḥ saha mantraṇāṁ kṛtvā antar-aṅga-janair śatru-dale bhedaṁ kārayitvā bilvaṁ bilvenaiva bhedaya (śatroḥ sahāyenaiva śatroḥ vidhvaṁsaṁ kuryāḥ) |

بھیشم نے کہا—اپنے بااعتماد اندرونی آدمیوں کے ذریعے دشمنوں میں اندرونی پھوٹ ڈلواؤ، پھر دشمن کو اسی کے سہاروں سے توڑ دو؛ جیسے بیل کے پھل کو بیل ہی سے چیر دیا جاتا ہے۔ جنک ایک نہایت ثابت قدم اور دولت مند راجا ہے؛ جب وہ تمہارا اکرام کرے گا تو تم سب کے نزدیک قابلِ اعتماد بن کر بڑا وقار پاؤ گے۔ پھر اسی مضبوط مقام سے دوستوں کی فوج جمع کرو، ماہر وزیروں سے مشورہ لو، اور خفیہ کارندوں کے ذریعے دشمن کے لشکر میں اختلاف پیدا کرو۔

अन्तरैःby inner agents/confidants
अन्तरैः:
Karana
TypeNoun
Rootअन्तर
FormNeuter, Instrumental, Plural
भेदयित्वाhaving caused to split / having sown dissension
भेदयित्वा:
TypeVerb
Rootभिद्
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage), Non-finite
अरीन्enemies
अरीन्:
Karma
TypeNoun
Rootअरि
FormMasculine, Accusative, Plural
बिल्वम्a bilva (wood/club; bilva fruit/tree as metaphor)
बिल्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootबिल्व
FormNeuter, Accusative, Singular
बिल्वेनwith a bilva (club/wood); with the bilva itself
बिल्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootबिल्व
FormNeuter, Instrumental, Singular
भेदयsplit! break! cause dissension!
भेदय:
TypeVerb
Rootभिद्
Formलोट् (imperative), Second, Singular, Parasmaipada, Active

भीष्म उवाच

B
Bhishma
J
Janaka
B
bilva (wood-apple fruit)
A
allies (mitra)
M
ministers/counselors (mantrin)
E
enemy camp (śatru-dala)