Shloka 43
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
Devanagari script
पश्य तेषां कृपणतां पश्य तेषामबुद्धिताम् । अश्रुवे जीविते मोहादर्थदृष्टिमुपाश्रिता:,देखो, उनकी दीनता और देख लो उनकी मूर्खता, जो इस अनित्य जीवनके लिये मोहवश धनमें ही दृष्टि गड़ाये रहते हैं
Transliteration
paśya teṣāṁ kṛpaṇatāṁ paśya teṣām abuddhitām | aśruve jīvite mohād arthadṛṣṭim upāśritāḥ ||
Translation
بھیشم نے کہا—ان کی درماندگی دیکھو، ان کی بے تمیزی (عدمِ تمیز) دیکھو۔ اس فنا پذیر زندگی کی محبت کے فریب میں وہ صرف دولت ہی کو رہنما نگاہ بنا کر اسی پر نظریں جمائے رکھتے ہیں۔
Word by Word
पश्यsee; behold
पश्य:
TypeVerb
Rootपश् (दृश्-अर्थे)
Formलोट्, मध्यम, एकवचन, परस्मैपद
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
कृपणताम्wretchedness; meanness
कृपणताम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकृपणता
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
पश्यsee; behold
पश्य:
TypeVerb
Rootपश् (दृश्-अर्थे)
Formलोट्, मध्यम, एकवचन, परस्मैपद
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
अबुद्धिताम्lack of understanding; folly
अबुद्धिताम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअबुद्धिता
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
अश्रुवेin (the matter of) tears; in weeping
अश्रुवे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअश्रु
Formनपुं, सप्तमी, एकवचन
जीवितेin life
जीविते:
अधिकरण
TypeNoun
Rootजीवित
Formनपुं, सप्तमी, एकवचन
मोहात्from delusion; due to delusion
मोहात्:
अपादान
TypeNoun
Rootमोह
Formपुं, पञ्चमी, एकवचन
अर्थदृष्टिम्a view fixed on wealth
अर्थदृष्टिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्थदृष्टि
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
उपाश्रिताःhaving resorted to; clinging to
उपाश्रिताः:
कर्ता
TypeVerb
Rootउप-आ-श्रि (धातु) → उपाश्रित (क्त)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन, क्त
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes