Shloka 40
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
कृच्छाल्लब्धमभिप्रेतं यदि कौसल्य नश्यति । तदा निर्विद्यते सो<्र्थात् परिभग्नक्रमो नर:,(अनित्यां तां श्रियं मत्वा श्रियं वा कः परीप्सति ।) कोसलनरेश! बड़े कष्टसे प्राप्त किया हुआ वह अभीष्ट धन यदि नष्ट हो जाता है तो उसके उद्योगका सिलसिला टूट जाता है और वह धनसे विरक्त हो जाता है। इस प्रकार उस सम्पत्तिको अनित्य समझकर भी भला कौन उसे प्राप्त करनेकी इच्छा करेगा?
kṛcchāl labdham abhipretaṃ yadi kausaly naśyati | tadā nirvidyate so 'rthāt paribhagnakramo naraḥ || (anityāṃ tāṃ śriyaṃ matvā śriyaṃ vā kaḥ parīpsati |)
اے کوسل کے راجا! بڑی مشقت سے حاصل کیا ہوا مطلوبہ مال اگر ضائع ہو جائے تو آدمی کی کوششوں کی کڑی ٹوٹ جاتی ہے اور وہ اس دولت سے بیزار ہو جاتا ہے۔ جب خوشحالی کو ناپائیدار جان لیا جائے تو پھر کون اسے آخری مقصد سمجھ کر پانے کی خواہش کرے گا؟
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even hard-won wealth can be lost; when it perishes, a person’s momentum of striving collapses and disillusionment arises. Therefore prosperity (śrī) should be understood as impermanent and not treated as the highest goal.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs a king (addressed as the ruler of Kośala) on ethical and reflective governance. Here he uses the example of lost, hard-earned wealth to counsel sobriety, non-attachment, and a dharma-centered orientation rather than fixation on fortune.