Shloka 18

Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession

Devanagari script

आत्मनो<ध्रुवतां पश्य॑स्तांस्त्वं किमनुशोचसि । बुद्धया चैवानुबुद्धयस्व ध्रुवं हि न भविष्यसि,यह शरीर अनित्य है, इस बातको तुम देखते और समझते हो, फिर उन पूर्वजोंके लिये क्यों निरन्तर शोक करते हो? जरा बुद्धि लगाकर विचार तो करो, निश्चय ही एक दिन तुम भी नहीं रहोगे

Transliteration

ātmano 'dhruvatāṃ paśyaṃs tāṃs tvaṃ kim anuśocasi | buddhyā caivānubuddhyasva dhruvaṃ hi na bhaviṣyasi ||

Translation

جب تم دیکھتے اور سمجھتے ہو کہ یہ جسم ناپائیدار ہے، تو پھر اُن آباؤ اجداد کے لیے مسلسل غم کیوں کرتے ہو؟ عقل سے غور کرو—یقیناً ایک دن تم بھی باقی نہ رہو گے۔

Word by Word

आत्मनःof the self

अध्रुवताम्impermanence

पश्यन्seeing

तान्those (persons)

त्वम्you

किम्why/what

अनुशोचसिdo you grieve (after/for)

बुद्ध्याwith (your) intellect

चand

एवindeed/just

अनुबुद्ध्यस्वreflect/understand (for yourself)

ध्रुवम्certainly/for sure

हिfor/indeed

नnot

भविष्यसिyou will be/exist

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

ancestors (pūrvajāḥ/pitaraḥ implied)

the body (śarīra implied)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes