Shloka 10

Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession

Devanagari script

इमामवस्थां सम्प्राप्तं दीनमार्त श्रिया च्युतम्‌ । यदन्यत्‌ सुखमस्तीह तद्‌ ब्रह्मन्ननुशाधि माम्‌,ब्रह्मन! मैं राज्यलक्ष्मीसे भ्रष्ट दीन और आर्त होकर इस शोचनीय अवस्थामें आ पड़ा हूँ। इस जगत्‌में धनके अतिरिक्त जो सुख हो, उसीका मुझे उपदेश कीजिये

Transliteration

imām avasthāṁ samprāptaṁ dīnam ārtaṁ śriyā cyutam | yad anyat sukham astīha tad brahmann anuśādhi mām ||

Translation

اے برہمن! شاہی دولت و اقبال سے محروم ہو کر، درماندہ اور رنجیدہ میں اس نہایت قابلِ افسوس حالت کو پہنچ گیا ہوں۔ اس دنیا میں دولت کے سوا جو بھی خوشی ہو، مجھے اسی کی تعلیم دیجئے۔

Word by Word

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: इदम्
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• अवस्थाम्: condition/state
• अवस्थाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अवस्था
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• सम्प्राप्तम्: having reached/come to
• सम्प्राप्तम्: Karma
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-आप् (सम्प्राप्)
• Form: क्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular

• दीनम्: wretched, poor
• दीनम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: दीन
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• आर्तम्: distressed, afflicted
• आर्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: आर्त
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• श्रिया: by fortune/splendour (royal prosperity)
• श्रिया: Karana
• Type: Noun
• Root: श्री
• Form: Feminine, Instrumental, Singular

• च्युतम्: fallen from, deprived of
• च्युतम्: Karma
• Type: Verb
• Root: च्यु (च्यव्)
• Form: क्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular

• यत्: whatever/that which
• यत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: Neuter, Nominative/Accusative, Singular

• अन्यत्: other, different
• अन्यत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अन्य
• Form: Neuter, Nominative/Accusative, Singular

• सुखम्: happiness, comfort
• सुखम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सुख
• Form: Neuter, Nominative/Accusative, Singular

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Karta
• Type: Verb
• Root: अस्
• Form: Present (Lat), 3rd, Singular

• इह: here, in this world
• इह: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: इह

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• ब्रह्मन्: O Brahmin
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• अनुशाधि: instruct/teach
• Type: Verb
• Root: अनु-शास्
• Form: Imperative (Lot), 2nd, Singular

• माम्: me
• माम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: Accusative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Brahmin (addressed teacher)