Shloka 396
ऋषिसमागमः — युधिष्ठिरस्य शोकवर्णनम्
Sage Assembly and Yudhiṣṭhira’s Articulation of Grief
Devanagari script
सहसोत्पतित: क्रोध: कर्ण दृष्टवा प्रशाम्यति । कर्ण और अर्जुनकी सहायता पाकर तो मैं देवराज इन्द्रको भी जीत सकता था। कौरवसभामें जब दुरात्मा धृतराष्ट्रपुत्रोंने मुझे बहुत क्लेश पहुँचाया, तब सहसा मेरे हृदयमें क्रोध प्रकट हो गया; परंतु कर्णको देखकर वह शान्त हो गया
Translation
اچانک بھڑک اٹھنے والا غضب کرن کو دیکھتے ہی تھم جاتا ہے۔ کرن اور ارجن کی مدد ملتی تو میں دیوراج اندر کو بھی جیت سکتا تھا۔ کورو سبھا میں جب بدطینت دھرتراشٹر کے بیٹوں نے مجھے بہت اذیت پہنچائی، تب میرے دل میں یکایک غضب ابھرا؛ مگر کرن کو دیکھ کر وہ سرد پڑ گیا۔
Word by Word
सहसाsuddenly
सहसा:
TypeIndeclinable
Rootसहसा
उत्पतितःarisen, sprung up
उत्पतितः:
TypeAdjective
Rootउत्-√पत् (पत् गतौ)
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
क्रोधःanger
क्रोधः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्णम्Karna (as object seen)
कर्णम्:
Karma
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeIndeclinable
Root√दृश् (दर्शन)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
प्रशाम्यतिbecomes calm, subsides
प्रशाम्यति:
TypeVerb
Rootप्र-√शम् (शम उपशमे)
FormPresent (लट्), Third, Singular, Parasmaipada
Speaker
युधिछिर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes