Previous Verse
Next Verse

Shloka 673

Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)

त्वं गति: सहितैवीरिे: पाण्डवैदविपदां वर | “मनुष्योंमें श्रेष्ठ केशव! ये राजा अन्धे और बूढ़े हैं तथा इनके सभी पुत्र मारे गये हैं। अब समस्त वीर पाण्डवोंके साथ तुम्हीं इनके आश्रयदाता हो”

tvaṃ gatiḥ sahitaiḥ vīraiḥ pāṇḍavaiḥ dvipadāṃ vara | manuṣyeṣu śreṣṭha keśava ime rājānaḥ andhāḥ vṛddhāś ca teṣāṃ sarve putrā hatāḥ | adhunā samastaiḥ vīraiḥ pāṇḍavaiḥ saha tvam eva eṣām āśrayadātā ||

وَیشَمپایَن نے کہا—“اے انسانوں میں افضل کیشو! دلیر پانڈوؤں کے ساتھ تم ہی اِن بادشاہوں کے لیے سہارا اور آخری پناہ ہو۔ یہ حکمران اندھے اور بوڑھے ہیں اور اِن کے سب بیٹے مارے جا چکے ہیں۔ اب پانڈوؤں سمیت تم ہی اِن کے محافظ اور پناہ دینے والے بنو۔”

त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
गतिःrefuge, resort, protection
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular
सहितैःtogether with, accompanied by
सहितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Instrumental, Plural
वीरैःheroes, warriors
वीरैः:
Karana
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Instrumental, Plural
पाण्डवैःwith the Pandavas
पाण्डवैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Instrumental, Plural
विपदाम्of calamities, of misfortunes
विपदाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविपद्
FormFeminine, Genitive, Plural
वरO best (one)
वर:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Keśava (Kṛṣṇa)
P
Pāṇḍavas
K
kings (rājānaḥ)
S
sons of the kings (putrāḥ)

Educational Q&A

Even after victory, dharma requires care for the defeated and the vulnerable—especially the aged and bereaved. Leadership is shown not only in battle but in granting protection, shelter, and stability to those left helpless by war.

Vaiśampāyana describes an appeal to Kṛṣṇa (Keśava): many kings are now blind and old, their sons having been killed in the war. Therefore Kṛṣṇa, together with the Pāṇḍavas, is urged to become their support and protector in the war’s aftermath.