Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Duryodhana-vadha-pratikriyā: Harṣa, Nindā, and Kṛṣṇa’s Nīti-vyākhyā (Śalya-parva 60)

'शत्रुओंको संताप देनेवाले बलरामजी! महर्षि मैत्रेयने भी दुर्योधनको पहलेसे ही यह शाप दे रखा था कि “भीमसेन अपनी गदासे तेरी दोनों जाँघें तोड़ डालेंगे” ।। अतो दोषं न पश्यामि मा क्रुद्धयस्व प्रलम्बहन्‌ । यौन: स्वै: सुखहार्दे श्ष॒ सम्बन्ध: सह पाण्डवै:

śatrūṇāṃ santāpa-dena-vāle balarāma-jī! maharṣi-maitreyeṇa api duryodhanaṃ pūrvaṃ eva ayaṃ śāpaḥ dattaḥ—“bhīmasenaḥ sva-gadayā tava ubhe jaṅghe bhaṅkṣyati” iti. ato doṣaṃ na paśyāmi; mā kruddhyasva pralambahān. yaḥ naḥ svaiḥ sukhahārdyaiḥ sambandhaḥ saha pāṇḍavaiḥ.

سنجے نے کہا—“اے دشمنوں کو رنج پہنچانے والے بلرام! مہارشی میتریہ نے بھی دُریودھن کو پہلے ہی یہ شاپ دے رکھا تھا کہ ‘بھیم سین اپنی گدا سے تیری دونوں رانیں توڑ ڈالے گا۔’ اس لیے مجھے اس میں کوئی عیب نظر نہیں آتا؛ اے پرلمب کے قاتل، غضبناک نہ ہو۔ اپنے سنےہ اور مشترک مسرت کے بندھنوں کے سبب ہمارا پانڈوؤں سے بھی رشتہ ہے۔”

अतःtherefore
अतः:
TypeIndeclinable
Rootअतः
दोषम्fault, blame
दोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootदोष
FormMasculine, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
पश्यामिI see
पश्यामि:
TypeVerb
Rootदृश्
FormPresent (Lat), 1st, Singular, Parasmaipada
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
Formprohibitive particle (with imperative/optative)
क्रुद्ध्यस्वbe angry
क्रुद्ध्यस्व:
TypeVerb
Rootक्रुध्
FormImperative (Lot), 2nd, Singular, Atmanepada
प्रलम्बहन्O slayer of Pralamba
प्रलम्बहन्:
TypeNoun
Rootप्रलम्बहन्
FormMasculine, Vocative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
नःof us / our
नः:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form1st, Genitive, Plural
स्वैःwith his own (people/kinsmen)
स्वैः:
Karana
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
सुखहार्देin friendly goodwill/cordial happiness
सुखहार्दे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुखहार्द
FormNeuter, Locative, Singular
सम्बन्धःrelationship, connection
सम्बन्धः:
Karta
TypeNoun
Rootसम्बन्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
सहwith
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
पाण्डवैःwith the Pandavas
पाण्डवैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Balarāma
M
Maitreya
D
Duryodhana
B
Bhīmasena (Bhīma)
P
Pāṇḍavas
M
mace (gadā)
T
thighs (jaṅghā)
P
Pralamba

Educational Q&A

The verse frames a violent outcome as morally and causally grounded: when a deed is foretold as the fruit of prior wrongdoing (a sage’s curse), one should restrain reactive anger and recognize the larger ethical chain of cause and consequence.

Sañjaya addresses Balarāma, urging him not to be enraged at the impending/occurring breaking of Duryodhana’s thighs by Bhīma’s mace, because Sage Maitreya had already cursed Duryodhana with exactly this fate; Sañjaya also reminds him of their affectionate ties with the Pāṇḍavas.