Shloka 29
Vāg-yuddha and Nimitta-darśana before the Gadāyuddha
Verbal Duel and Omens
तथा सदृशकर्माणौ वरुणस्य महाबलौ । वासुदेवस्य रामस्य तथा वैश्रवणस्य च,महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाले वे दोनों महाबली वीर यमराज, इन्द्र, वरुण, श्रीकृष्ण, बलराम, कुबेर, मधु, कैटभ, सुन्द, उपसुन्द, राम, रावण तथा बालि और सुमग्रीवके समान पराक्रम दिखानेवाले थे तथा काल एवं मृत्युके समान जान पड़ते थे
tathā sadṛśakarmāṇau varuṇasya mahābalau | vāsudevasya rāmasya tathā vaiśravaṇasya ca, mahārāja! śatrūṇāṃ santāpa-denau te ubhau mahābalī vīrau yamarāja-indra-varuṇa-śrīkṛṣṇa-balarāma-kubera-madhu-kaiṭabha-sunda-upasunda-rāma-rāvaṇa-bāli-sugrīvavat parākramaṃ darśayantaḥ kāla-mṛtyu-samāv iva babhūvatuḥ ||
سنجے نے کہا: اے مہاراج! وہ دونوں مہابلی سورما ورُن کے مانند اعمال والے تھے؛ اور اسی طرح واسودیو (شری کرشن)، رام (بلرام) اور ویشروَن (کُبیر) کے مانند بھی۔ دشمنوں کو تپانے والے وہ دونوں یمراج، اِندر، ورُن، شری کرشن، بلرام، کُبیر کے برابر پرَاکرم دکھاتے تھے؛ اور مدھو-کَیٹبھ، سُند-اُپسُند، رام-راون، بالی-سُگریو جیسے مشہور حریفوں کی طرح بھی اپنی قوت ظاہر کرتے تھے۔ وہ گویا کَال اور مرتیو کے مانند دکھائی دیتے تھے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the overwhelming, almost cosmic scale of martial power in the war: human warriors can appear as instruments of inevitability—like Time and Death—reminding the listener that violence in battle quickly becomes impersonal and fated, and that pride in strength is fragile before larger forces.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that two mighty warriors on the battlefield are devastating their foes. To convey their intensity, he strings together comparisons to major gods and legendary pairs of opponents, culminating in the image that they seem like Kāla and Mṛtyu moving among men.