Previous Verse
Next Verse

Mahabharata — Shalya Parva, Shloka 88

Varuṇābhiṣeka–Agni-anveṣaṇa–Kaubera-tīrtha

Varuṇa’s Consecration; Search for Agni; Kaubera Sacred Site

क्रौंच पर्वत शालवृक्षके तनोंसे भरा हुआ था। वहाँके वानर और हाथी संत्रस्त हो उठे थे

vaiśampāyana uvāca | krauñca-parvataḥ śāla-vṛkṣakaiḥ tanūbhiḥ paripūrṇa iva babhūva | tatra vānara-hastinaḥ saṃtrastā babhūvuḥ, pakṣiṇaḥ bhayākulā utpetuḥ, sarpāś ca dharaṇyāṃ nipetuḥ | golāṅgūla-jātīyā vānara-vṛṣabha-samūhāś ca ṛkṣa-samūhāś ca palāyanta, teṣāṃ cītkāraiḥ sa parvato nināda | hariṇānām ārta-nādaiḥ tasya parvatasya vana-prāntaḥ pratidhvanitaḥ | guhābhyo niṣkramya sahasā palāyamānaiḥ siṃhaiḥ śarabhaś ca sa parvataḥ śocanīyāṃ daśāṃ gataḥ, tathāpi suśobhana iva babhūva || vidyādharāḥ samutpetus tasya śṛṅga-nivāsinaḥ | kinnarāś ca samudvignāḥ śakti-pāta-ravoddhatāḥ ||

کرونچ پہاڑ شال کے درختوں سے گویا ٹھسا ٹھس بھرا ہوا تھا۔ وہاں بندر اور ہاتھی گھبرا اٹھے؛ پرندے خوف سے بے قرار ہو کر آسمان کی طرف اڑ گئے؛ سانپ زمین پر ڈھیر ہو گئے۔ لمبی دُم والے بندروں کے جتھے اور ریچھوں کے غول بھاگ نکلے، اور ان کی چیخ و پکار سے پہاڑ گونج اٹھا۔ ہرنوں کے آہ و فغاں سے جنگل کے کنارے بازگشت کرنے لگے۔ غاروں سے اچانک نکل کر خوف کے مارے دوڑتے شیروں اور شَرَبھوں نے اس پہاڑ کو نہایت قابلِ رحم حالت میں ڈال دیا—پھر بھی وہ کسی عجیب شان کے ساتھ تاحال آراستہ دکھائی دیتا تھا۔ اسی کے شिखروں پر بسنے والے وِدیادھر اور کِنّروں نے بھی شکتی-استر کے وار سے اٹھنے والی ہولناک گرج سن کر گھبرا کر آسمان میں پرواز کی۔

विद्याधराःVidyādharas (celestial beings)
विद्याधराः:
Karta
TypeNoun
Rootविद्याधर
FormMasculine, Nominative, Plural
समुत्पेतुःflew up, took flight
समुत्पेतुः:
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√पत्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Plural, Parasmaipada
तस्यof that (mountain)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
शृङ्गनिवासिनःdwelling on the peak
शृङ्गनिवासिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootशृङ्ग-निवासिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
किन्नराःKinnaras
किन्नराः:
Karta
TypeNoun
Rootकिन्नर
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
समुद्विग्नाःagitated, alarmed
समुद्विग्नाः:
TypeAdjective
Rootसम्-उद्-√विज्
FormMasculine, Nominative, Plural, kta (past passive participle)
शक्तिपात-रव-उद्धताःmade frantic by the sound of the spear’s blow
शक्तिपात-रव-उद्धताः:
TypeAdjective
Rootशक्तिपात-रव-उद्धत
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Krauñca Mountain (Krauñca-parvata)
Ś
śāla trees (śāla-vṛkṣa)
M
monkeys (vānara; golāṅgūla)
E
elephants (hastin)
B
birds (pakṣin)
S
serpents (sarpa)
B
bears (ṛkṣa)
D
deer (hariṇa)
L
lions (siṃha)
Ś
śarabhas (śarabha)
V
Vidyādharas
K
Kinnaras
Ś
śakti-weapon (śakti)

Educational Q&A

The verse underscores how violent conflict radiates beyond the battlefield: even forests, animals, and celestial beings are shaken. Ethically, it highlights war’s collateral suffering and the way adharma-driven destruction disturbs the natural and cosmic order.

A powerful weapon-strike (śakti) creates a terrifying roar and upheaval around Krauñca Mountain. Animals flee in panic, predators rush from caves, and even peak-dwelling Vidyādharas and Kinnaras take flight, showing the magnitude of the martial event.