Shloka 16
कुमाराभिषेकप्रश्नः — Inquiry into Kumāra (Skanda) Investiture at Sarasvatī
राजन! उन सभी ब्राह्मणोंने तप, नियम, उपवास, नाना प्रकारके संयम तथा कष्टसाध्य व्रतोंके द्वारा पशुपति विश्वनाथ महादेवजीकी आराधना करके सरिताओंमें श्रेष्ठ उस सरस्वती देवीको शापसे छुटकारा दिलाया ।। तेषां तु सा प्रभावेण प्रकृतिस्था सरस्वती । प्रसन्नसलिला जज्ञे यथापूर्व तथैव हि,उनके प्रभावसे सरस्वती प्रकृतिस्थ हुई, उसका जल पूर्ववत् स्वच्छ हो गया
rājan! te sarve brāhmaṇās tapo-niyama-upavāsaiḥ nānāvidhaiḥ saṃyamaiḥ kaṣṭasādhyaiś ca vrataiḥ paśupatiṃ viśvanāthaṃ mahādevaṃ samārādhya saritāṃ śreṣṭhāṃ tāṃ sarasvatīṃ devīṃ śāpāt pramocayām āsuḥ. teṣāṃ tu sā prabhāveṇa prakṛtisthā sarasvatī | prasannasalilā jajñe yathāpūrvaṃ tathaiva hi ||
ویشَمپاین نے کہا—“اے راجن! اُن سب برہمنوں نے تپسیا، نِیَم، روزے، طرح طرح کے ضبطِ نفس اور دشوار ورتوں کے ذریعے پشوپتی وِشوناتھ مہادیو کی آراधنا کر کے دریاؤں میں سب سے برتر دیوی سرسوتی کو شاپ سے نجات دلائی۔ اُن کے اثر سے سرسوتی اپنی فطری حالت میں واپس آ گئی؛ اس کا پانی پہلے کی طرح صاف اور پرسکون ہو گیا۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Disciplined spiritual practice—tapas, restraint, and vows—when directed with devotion, is portrayed as having real efficacy: it can remove affliction (a curse) and restore harmony in the natural and moral order. The verse highlights self-control and worship as means of purification and communal well-being.
A group of Brahmins propitiate Śiva (Paśupati/Viśvanātha/Mahādeva) through austerities and vows. By the power of their worship, the river-goddess Sarasvatī is released from a curse and her waters become clear again, returning to their former, natural state.