Previous Verse
Next Verse

Shloka 1936

सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा

Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage

एकततक्न द्वितश्वैव पृष्ठ: कालयन्‌ पशून्‌ । महाराज! उनमें त्रित मुनि तो प्रसन्नतापूर्वक आगे-आगे चलते थे और एकत तथा द्वित पीछे रहकर पशुओंको हाँकते जाते थे

ekatatakaḥ dvitataś caiva pṛṣṭhaḥ kālayan paśūn | mahārāja, teṣāṃ tritaḥ muniḥ tu prasannatāpūrvakam agre agre calati sma, ekataḥ ca dvitataḥ ca paścāt sthitvā paśūn hāṅkayantaḥ yayuḥ |

وَیشَمپایَن نے کہا—اے مہاراج! اُن میں تِرت مُنی خوش دلی سے آگے آگے چل رہے تھے، اور ایکت اور دْوِت پیچھے رہ کر مویشیوں کو ہانکتے جا رہے تھے۔

एकतत्Ekat (a person named Ekat)
एकतत्:
Karta
TypeNoun
Rootएकत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
द्वितःDvita (a person named Dvita)
द्वितः:
Karta
TypeNoun
Rootद्वित (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
पृष्ठतःfrom behind; behind
पृष्ठतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formablative used adverbially
कालयन्driving/urging on
कालयन्:
Karta
TypeVerb
Rootकल् (धातु)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
पशून्animals/cattle
पशून्:
Karma
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
M
Mahārāja (Janamejaya)
T
Trita (muni)
E
Ekata
D
Dvitata
P
paśu (cattle/livestock)

Educational Q&A

The verse highlights role-based duty and composure: the sage leads with calm clarity, while others fulfill supportive labor behind—suggesting that ethical order is maintained when each person performs their assigned task without resentment.

Vaiśampāyana describes a small procession: Trita, the sage, walks in front contentedly, and Ekata and Dvitata remain behind to drive the cattle forward as they travel.