Shloka 58
Bhīma–Duryodhana Gadāyuddha Saṃkalpa
Resolve for the Mace Duel
यद्येकस्तु न हन्तव्यो बहुभिर्धर्म एव तु । तदाभिमन्युं बहवो निजघ्नुस्त्वन्मते कथम्,न्यायपूर्वक युद्ध करनेवाले वीरोंके लिये परम उत्तम इन्द्रलोककी प्राप्ति बतलायी गयी है। “बहुत-से योद्धा मिलकर किसी एक वीरको न मारें' यदि यही धर्म है तो तुम्हारी सम्मतिसे अनेक महारथियोंने अभिमन्युका वध कैसे किया?
yady ekas tu na hantavyo bahubhir dharma eva tu | tadābhimanyuṃ bahavo nijaghnus tvanmate kathaṃ ||
یُدھِشٹھِر نے کہا—اگر واقعی دھرم یہی ہے کہ بہت سے لوگ مل کر ایک ہی جنگجو کو نہ ماریں، تو پھر تمہارے ہی فیصلے کے مطابق کئی مہارَتھیوں نے اکٹھے ہو کر ابھیمنیو کو کیسے قتل کیا؟ تم انصاف کے ساتھ لڑنے والے بہادروں کے لیے اندرلोक کی اعلیٰ ترین منزل بتاتے ہو، مگر یہ کام تو منصفانہ جنگ کے قاعدے کے خلاف دکھائی دیتا ہے۔
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse probes the consistency of dharma in warfare: if righteous combat forbids many attacking one, then the collective killing of Abhimanyu becomes an ethical breach. It highlights the tension between proclaimed ideals of just war and actions driven by expediency.
Yudhiṣṭhira challenges the opposing side’s moral reasoning, pointing to Abhimanyu’s death—caused by multiple warriors together—as evidence that their conduct contradicted accepted rules of fair battle, even while they claim heavenly reward for righteous fighters.