Shloka 41
Bhīma–Duryodhana Gadāyuddha Saṃkalpa
Resolve for the Mace Duel
प्रजानामिव संक़्रुद्धं शूलपाणिमिव स्थितम् । हाथमें गदा लिये हुए दुर्योधनको पाण्डवोंने इस प्रकार देखा, मानो कोई शुंगयुक्त पर्वत हो अथवा प्रजापर कुपित होकर हाथमें त्रिशूल लिये हुए रुद्रदेव खड़े हों ।। सगदो भारतो भाति प्रतपन् भास्करो यथा,वह गदाधारी भरतवंशी वीर तपते हुए सूर्यके समान प्रकाशित हो रहा था। शत्रुओंका दमन करनेवाले महाबाहु दुर्योधनको हाथमें गदा लिये जलसे निकला हुआ देख समस्त प्राणी ऐसा मानने लगे, मानो दण्डधारी यमराज प्रकट हो गये हों
sañjaya uvāca | prajānām iva saṅkruddhaṃ śūlapāṇim iva sthitam | gadāpāṇiṃ duryodhanaṃ pāṇḍavāḥ samapaśyan yathā śṛṅgavat parvataṃ yathā vā prajāsu kupitaṃ rudraṃ triśūlapāṇim | sa-gado bhārato bhāti pratapan bhāskaro yathā | jalāt samutthitaṃ gadāpāṇiṃ mahābāhuṃ duryodhanaṃ dṛṣṭvā sarva-bhūtāni mene daṇḍadharaṃ yamaṃ prādurbhūtam iti ||
سنجے نے کہا—پانڈوؤں نے دُریودھن کو گدا ہاتھ میں لیے یوں دیکھا گویا مخلوقات کے حق میں غضبناک رودر دیوتا ترشول تھامے کھڑا ہو، یا سینگوں والا پہاڑ سامنے آن کھڑا ہوا ہو۔ وہ گدا بردار بھرت ونشی سورما دہکتے سورج کی مانند چمک رہا تھا۔ پانی سے نکل کر گدا ہاتھ میں لیے اس دشمن کُش، مہاباہو دُریودھن کو دیکھ کر سب جانداروں نے یوں جانا گویا سزا کا عصا تھامے یمراج ہی ظاہر ہو گئے ہوں۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war magnifies human wrath into something seemingly divine and inevitable: Duryodhana’s martial fury is likened to Rudra and Yama, suggesting that when adharma-driven conflict peaks, it takes on the force of destruction and punishment, overwhelming ordinary moral restraint.
Sañjaya describes the Pāṇḍavas seeing Duryodhana appear with his mace, shining like the sun and terrifying like Rudra with a trident or Yama with the staff of punishment—setting the tone for the climactic mace-fight atmosphere of Shalya Parva.