Shloka 4
Bhīma–Duryodhana Gadāyuddha Saṃkalpa
Resolve for the Mace Duel
अभिमानी होनेके कारण जिसके मनमें अपने छत्रकी छाया और सूर्यकी प्रभा भी खेद ही उत्पन्न करती थी, वह ऐसी कठोर बातें कैसे सह सकता था? ।। इयं च पृथिवी सर्वा सम्लेच्छाटविका भृशम् | प्रसादाद् प्रियते यस्य प्रत्यक्ष तव संजय,संजय! तुमने तो प्रत्यक्ष ही देखा था कि म्लेच्छों तथा जंगली जातियोंसहित यह सारी पृथ्वी दुर्योधनकी कृपासे ही जीवन धारण करती थी
iyaṃ ca pṛthivī sarvā samlecchāṭavikā bhṛśam | prasādād priyate yasya pratyakṣaṃ tava saṃjaya ||
غرور کے باعث جس کے دل میں اپنے چھتر کا سایہ اور سورج کی چمک بھی محض رنج ہی پیدا کرتی تھی، وہ ایسی سخت باتیں کیسے سہہ سکتا تھا؟ اور اے سنجے، تم نے تو اپنی آنکھوں سے دیکھا تھا کہ مَلیچھوں اور جنگل نشین قبائل سے بھری یہ ساری زمین اسی کے فضل سے قائم و منظم تھی۔ پھر ایسا مغرور شخص ان کڑوے کلمات کو کیسے برداشت کرتا؟
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Power and political stability can rest on a ruler’s patronage, but pride makes one fragile: a proud king who cannot bear even symbolic burdens (parasol’s shade, the sun’s glare) is unlikely to endure humiliation or harsh speech. The passage contrasts outward sovereignty with inner self-mastery, implying that true strength includes the capacity to bear rebuke and adversity.
Yudhiṣṭhira addresses Saṃjaya, reminding him that he personally witnessed how the whole realm—including frontier peoples and forest tribes—was maintained under Duryodhana’s influence/favor. He uses this to question how such a proud and hard-natured person could tolerate severe words or affronts, underscoring Duryodhana’s temperament and the tensions driving the conflict.