Shloka 46
Dvaipāyana-hrade Duryodhanasya Māyā — Yudhiṣṭhirasya Dharmoktiḥ (Śalya-parva, Adhyāya 30)
स्थान नारोचयंस्तत्र ततस्ते हृदम भ्ययु: । सायंकालमें विजयी पाण्डवोंकी गर्जना सुनकर और अपने सारे शिविरके लोगोंको भागा हुआ देखकर राजा दुर्योधनको चाहनेवाले उन तीनों महारथियोंको वहाँ ठहरना अच्छा न लगा; इसलिये वे उसी सरोवरके तटपर गये
sthānaṃ nārocayaṃs tatra tatas te hṛdam abhyayuḥ | tataḥ kila-kilā-śabdaḥ prādurāsīd viśāmpate | pāṇḍavānāṃ prahṛṣṭānāṃ pāñcālānāṃ ca sarvaśaḥ ||
سنجے نے کہا—وہاں ٹھہرنا انہیں پسند نہ آیا، اس لیے وہ اس جھیل کی طرف بڑھ گئے۔ اے رعایا کے پالنے والے! پھر خوشی سے سرشار پانڈوؤں اور پانچالوں کی کِلکِلاہٹ کی آواز ہر سمت گونج اٹھی۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical-psychological reality of war: collective joy and confidence surge with victory, while the opposing side’s resolve collapses when it perceives disorder and abandonment. It implicitly warns that adharma-driven ambition often ends in isolation and loss of morale.
Sañjaya reports that certain warriors no longer wish to stay where they are; immediately afterward, loud celebratory cries resound everywhere as the Pāṇḍavas and Pāñcālas rejoice, signaling a decisive swing in battlefield momentum.