Shloka 89
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
तमब्रवीत् सत्यधृति: प्रणतं त्वग्रत: स्थितम्,एतद् वै कारणं सर्व विस्तरेण निवेदय । सत्यपरायण विदुरने प्रणाम करके सामने खड़े हुए युयुत्सुसे कहा--“बेटा! बड़े सौभाग्यकी बात है कि कौरवोंके इस विकट संहारमें भी तुम जीवित बच गये हो; परंतु राजा युधिष्ठिरके हस्तिनापुरमें प्रवेश करनेसे पहले ही तुम यहाँ कैसे चले आये? यह सारा कारण मुझे विस्तारपूर्वक बताओ'
tam abravīt satyadhṛtiḥ praṇataṁ tv agrataḥ sthitam | etad vai kāraṇaṁ sarvaṁ vistareṇa nivedaya ||
تب ستیہ دھرتی (ودُر) نے، جو اس کے سامنے سر جھکائے کھڑا تھا، اس سے کہا—“بیٹے، اس سارے معاملے کی وجہ مجھے تفصیل سے بتاؤ۔ کوروؤں کے اس ہولناک قتلِ عام میں بھی تمہارا زندہ بچ جانا بڑی سعادت ہے؛ مگر راجا یُدھشٹھِر کے ہستناپور میں داخل ہونے سے پہلے ہی تم یہاں کیسے آ گئے؟ پوری وجہ مفصل بیان کرو۔”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights truth-centered inquiry and responsible speech: a wise elder (Vidura, ‘steadfast in truth’) asks for a complete, detailed account before judging events, emphasizing ethical discernment in the chaotic aftermath of war.
After the catastrophic destruction of the Kauravas, Vidura (Satyadhṛti) addresses Yuyutsu, who has come respectfully. Vidura expresses surprise that Yuyutsu arrived before Yudhiṣṭhira’s formal entry into Hastināpura and asks him to explain the full reason in detail.