Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः

Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake

पाण्डवानभ्यवर्तन्त मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्‌ । राजा दुर्योधनके ऐसा कहनेपर सुबलपुत्र शकुनिके पीछे चलनेवाले सैनिक “अब हमें मृत्यु ही युद्धसे लौटा सकती है” ऐसा संकल्प लेकर पुन: पाण्डवोंपर टूट पड़े ।। द्रवद्धिस्तत्र राजेन्द्र कृत: शब्दोडतिदारुण:

pāṇḍavān abhyavartanta mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam | rājā duryodhanake evaṃ kahanepara subalaputraśakuneḥ pīche calanevāle sainikāḥ “adya asmān mṛtyur eva yuddhāt nivartayiṣyati” iti saṅkalpya punaḥ pāṇḍaveṣu parāṅmukhāḥ pratyapatanta || dravadbhis tatra rājendra kṛtaḥ śabdo ’tidāruṇaḥ |

“ہمیں جنگ سے صرف موت ہی واپس کر سکتی ہے”— اس عزم کے ساتھ وہ پھر پاندَووں پر ٹوٹ پڑے۔ بادشاہ دُریودھن کے کلمات سے جوش پا کر، سُبال کے بیٹے شکُنی کے پیروکار لشکر دوبارہ پاندَووں کی طرف لپکے۔ وہاں، اے راجندر، بھاگ دوڑ اور ابتری کے بیچ نہایت ہولناک شور برپا ہوا۔

पाण्डवान्the Pandavas
पाण्डवान्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Plural
अभ्यवर्तन्तthey advanced/turned towards (attacked)
अभ्यवर्तन्त:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√वृत् (वर्तते)
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural, Atmanepada
मृत्युम्death
मृत्युम्:
Karma
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made/taking as
कृत्वा:
Karana
TypeVerb
Root√कृ
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada (usage)
निवर्तनम्a turning back/retreat
निवर्तनम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिवर्तन
FormNeuter, Accusative, Singular
द्रवद्धिःfleeing/running (one/host)
द्रवद्धिः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्रवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
राजेन्द्रO best of kings
राजेन्द्र:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
कृतःmade/raised
कृतः:
Karta
TypeVerb
Root√कृ
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
शब्दःa sound/cry
शब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Nominative, Singular
उतिदारुणःexceedingly terrible
उतिदारुणः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतिदारुण
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Duryodhana
S
Shakuni
S
Subala
P
Pandavas
K
Kaurava soldiers
D
Dhritarashtra (implied by rājendra address)