Shloka 45
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
ईशानहेतो: प्रतिनिर्मितां तां त्वष्टा रिपूणामसुदेहभक्ष्याम् । भूम्यन्तरिक्षादिजलाशयानि प्रसहा भूतानि निहन्तुमीशाम्,त्वष्टा प्रजापति (विश्वकर्मा)-ने भगवान् शंकरके लिये उस शक्तिका निर्माण किया था। वह शत्रुओंके प्राण और शरीरको अपना ग्रास बना लेनेवाली थी तथा जल, थल एवं आकाश आदियमें रहनेवाले प्राणियोंको भी बलपूर्वक मार डालनेमें समर्थ थी
īśāna-hetoḥ pratinirmitāṃ tāṃ tvaṣṭā ripūṇām asu-deha-bhakṣyām | bhūmy-antarikṣādi-jalāśayāni prasahā bhūtāni nihantum īśām ||
سنجے نے کہا—ایشان (شیو) کی خاطر تواشٹر (وشوکرما) نے اس شکتی کو ازسرِنو بنایا۔ وہ دشمنوں کے پران اور جسم کو نگل جانے والی تھی، اور زمین، آسمان اور پانی میں بسنے والے جانداروں کو بھی زور سے ہلاک کرنے کی قدرت رکھتی تھی۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how divinely sanctioned power, once unleashed, can become vast and indiscriminate—capable of consuming life itself across all realms (land, sky, water). It implicitly warns that even ‘legitimate’ force in war carries ethical risk when its scope exceeds discrimination and restraint.
Sañjaya describes a formidable power/weapon crafted by the divine artisan Tvaṣṭṛ for the sake of Śiva (Īśāna). This force is portrayed as able to devour enemies’ life-breath and bodies and to destroy beings everywhere—on earth, in the atmosphere, and in waters—emphasizing its overwhelming, world-spanning lethality.