Shloka 23
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
कच्चिदुन्मथ्य शिविरं हत्वा सोमकपाण्डवान् | (कृता प्रतिज्ञा सफला कच्चित् संजय सा निशि ।) कहीं नीच द्वार-रक्षकोंने उन्हें रोक तो नहीं दिया? किसीने उन्हें देखा तो नहीं? कहीं ऐसा तो नहीं हुआ कि वे दोनों महारथी इस कार्यको असहाु मानकर लौट गये हों? संजय! क्या उस शिविरको मथकर सोमकों और पाण्डवोंकी हत्या करके रातमें अश्वत्थामाने अपनी प्रतिज्ञा सफल कर ली?,एवं ब्रुवाणस्तं वीरं सिंहो मत्तमिव द्विपम्
kaccid unmathya śibiraṃ hatvā somaka-pāṇḍavān | kṛtā pratijñā saphalā kaccit sañjaya sā niśi || evaṃ bruvāṇas taṃ vīraṃ siṃho mattam iva dvipam ||
دھرتراشٹر نے پوچھا—“سنجے! کیا اشوتھاما نے رات کے اندھیرے میں لشکرگاہ کو تہس نہس کر کے سومکوں اور پانڈوؤں کو قتل کر کے اپنی پرتِگیا پوری کر لی؟ کہیں کمینے دربانوں نے اسے روک تو نہیں لیا؟ کسی نے اسے دیکھ تو نہیں لیا؟ اور وہ دونوں مہارتھی اس کام کو ناقابلِ برداشت سمجھ کر لوٹ تو نہیں گئے؟” یوں کہتے ہوئے راجا اس سورما پر ایسے دباؤ ڈال رہا تھا جیسے شیر مدہوش ہاتھی کے مقابل آ کھڑا ہو۔
घतयाट्र उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral tension in war: a vow pursued through stealth and mass killing raises anxiety about dharma. Dhṛtarāṣṭra’s questioning shows how attachment to victory can eclipse ethical restraint, even as the narrative frames the act as troubling and fearsome.
Dhṛtarāṣṭra anxiously asks Sañjaya whether Aśvatthāman succeeded at night in attacking the camp and killing the Somakas and Pāṇḍavas, whether guards stopped him or anyone saw him, and whether the two great warriors involved might have turned back in revulsion. The closing simile intensifies the scene’s emotional pressure.