Shloka 110

त्रिषु देशेषु ददतु: शिविरस्थ हुताशनम्‌ । महाराज! कृपाचार्य तथा दुर्बुद्धि कृतवर्मा दोनों ही द्रोणपुत्र अश्वत्थामाका अधिक-से- अधिक प्रिय करना चाहते थे; अतः उन्होंने उस शिविरमें तीन ओरसे आग लगा दी ।। १०९ न ! ततः प्रकाशे शिबिरे खड़्गेन पितृनन्दन:

triṣu deśeṣu dadatuḥ śivirasthe hutāśanam | mahārāja! kṛpācārya tathā durbuddhi kṛtavarmā dvau hi droṇaputram aśvatthāmānam adhika-se-adhikaṃ priyaṃ kartum icchantau; ataḥ tau tasmin śivire trito diśaḥ agniṃ prajvālayām āsa || 109 || tataḥ prakāśe śibire khaḍgena pitṛnandanāḥ ...

سنجے نے کہا—اے مہاراج، درون پتر اشوتھاما کو حد درجہ خوش کرنے کی خواہش میں آچاریہ کِرِپ اور بدفہم کرتَوَرما نے لشکرگاہ کو تین سمتوں سے آگ لگا دی۔ پھر شعلوں کی روشنی سے منور لشکرگاہ میں، باپ کو مسرور کرنے والا بیٹا تلوار لیے آگے بڑھا۔

त्रिषुin three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootत्रि
Form—, Locative, Plural
देशेषुplaces/directions
देशेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Locative, Plural
ददतु:they two gave/placed
ददतु::
Karta
TypeVerb
Rootदा
FormPerfect (Liṭ), Third, Dual
शिविरस्थम्situated in the camp
शिविरस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशिविरस्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
हुताशनम्fire
हुताशनम्:
Karma
TypeNoun
Rootहुताशन
FormMasculine, Accusative, Singular
ततःthen/from there
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
प्रकाशेin the light/illumination
प्रकाशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रकाश
FormMasculine, Locative, Singular
शिबिरेin the camp
शिबिरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशिबिर
FormNeuter, Locative, Singular
खड्गेनwith a sword
खड्गेन:
Karana
TypeNoun
Rootखड्ग
FormMasculine, Instrumental, Singular
पितृनन्दनःson who delights his father (epithet)
पितृनन्दनः:
Karta
TypeNoun
Rootपितृनन्दन
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
धृतराष्ट्र (Dhṛtarāṣṭra) [addressed as महārāja]
कृपाचार्य (Kṛpācārya)
कृतवर्मा (Kṛtavarmā)
अश्वत्थामा (Aśvatthāmā)
द्रोण (Droṇa) [via droṇaputra]
शिविर (camp)
हुताशन/अग्नि (fire)
खड्ग (sword)

Educational Q&A

The passage highlights how loyalty and the desire to please a leader can slide into adharma when detached from restraint and righteous conduct—here, gratification of Aśvatthāmā becomes the motive for an indiscriminate act (burning the camp), illustrating ethical collapse in war.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Kṛpa and Kṛtavarmā, intent on pleasing Aśvatthāmā, ignite the enemy camp from three sides; the ensuing blaze illuminates the camp as Aśvatthāmā proceeds with sword in hand (the action continues into the next verse).