Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Aśvatthāmā’s Stuti of Rudra and Śiva’s Empowerment (सौप्तिकपर्व, अध्याय ७)

कितनोंके मुख, वर्ण और कान्ति शंखके सदृश थे। वे शंखकी मालाओंसे अलंकृत थे और उनके मुखसे शंखध्वनिके समान ही शब्द प्रकट होते थे ।। जटाधरा: पञ्चशिखास्तथा मुण्डा: कृशोदरा: । चरतुर्वष्टा श्षतुर्जिह्ना: शड्कुकर्णा: किरीटिन:,कोई समूचे सिरपर जटा धारण करते थे, कोई पाँच शिखाएँ रखते थे और कितने ही मूड़ मुड़ाये रहते थे। बहुतोंके उदर अत्यन्त कृश थे, कितनोंके चार दाढ़ें और चार जिद्वाएँ थीं। किन्हींके कान खूँटीके समान जान पड़ते थे और कितने ही पार्षद अपने मस्तकपर किरीट धारण करते थे

jaṭādharāḥ pañcaśikhās tathā muṇḍāḥ kṛśodarāḥ | caturdaṃṣṭrāś caturjihvāḥ śaṅkukarṇāḥ kirīṭinaḥ ||

سنجے نے کہا—ان میں کچھ نے پورے سر پر جٹا دھار رکھی تھی، کچھ کے پانچ شکھائیں تھیں اور کچھ منڈے ہوئے تھے۔ بہتوں کے پیٹ نہایت دبلے تھے۔ کچھ کے چار نوکیلے دانت اور چار زبانیں تھیں۔ کچھ کے کان کھونٹی جیسے معلوم ہوتے تھے اور کچھ نے سر پر تاج پہن رکھے تھے۔

जटाधराःbearing matted hair
जटाधराः:
Karta
TypeAdjective
Rootजटाधर
FormMasculine, Nominative, Plural
पञ्चशिखाःhaving five tufts/crests
पञ्चशिखाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपञ्चशिख
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाand also/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
मुण्डाःshaven-headed/bald
मुण्डाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुण्ड
FormMasculine, Nominative, Plural
कृशोदराःhaving lean bellies
कृशोदराः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृशोदर
FormMasculine, Nominative, Plural
चतुर्-दंष्ट्राःhaving four fangs/teeth
चतुर्-दंष्ट्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्दंष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Plural
चतुर्-जिह्वाःhaving four tongues
चतुर्-जिह्वाः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्जिह्व
FormMasculine, Nominative, Plural
शङ्कु-कर्णाःhaving peg-like ears
शङ्कु-कर्णाः:
Karta
TypeAdjective
Rootशङ्कुकर्ण
FormMasculine, Nominative, Plural
किरीटिनःwearing crowns/diadems
किरीटिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootकिरीटिन्
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
pārṣadāḥ (attendants/retainers)
J
jaṭā (matted hair)
Ś
śikhā (topknot)
K
kirīṭa (crown/diadem)

Educational Q&A

The verse functions less as a direct moral injunction and more as ethical atmosphere: after night-time slaughter, the narrative evokes terrifying, distorted forms to signal the moral pollution and dread that accompany adharma. The uncanny imagery reinforces that violence—especially deceitful or nocturnal killing—casts a shadow beyond the battlefield.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra a vision-like description of strange attendants/retainers with abnormal features—matted hair, multiple tongues and fangs, peg-like ears, and crowns—emphasizing the ominous, otherworldly scene surrounding the events of the Sauptika episode.