कृपोपदेशः — द्रौणेरनिद्रा च
Kṛpa’s Counsel and Drauṇi’s Sleepless Resolve
“इस समय जो क्रोध उत्पन्न हुआ है, इसे मैं स्वयं भी रोक नहीं सकता। इस संसारमें किसी भी ऐसे पुरुषको नहीं देख रहा हूँ, जो मुझे क्रोधसे दूर हटा दे ।।
idānīṁ yo 'yaṁ krodhaḥ samutpannaḥ, tam ahaṁ svayam api na śaknomi nivārayitum | asmin loke nāhaṁ kañcid api tādṛśaṁ puruṣaṁ paśyāmi yo māṁ krodhāt nivartayet || tathaiva niścitā buddhir eṣā sādhumatā mama | vārtikaiḥ kathyamānas tu mitrāṇāṁ me parābhavaḥ ||
کِرِپا نے کہا—“اس گھڑی جو غضب میرے اندر اٹھا ہے، میں اسے اپنی ہی کوشش سے بھی قابو نہیں کر سکتا۔ اس دنیا میں مجھے کوئی ایسا مرد نظر نہیں آتا جو مجھے غصّے سے باز رکھ دے۔ اور میرا عزم بھی اٹل ہے؛ میرے نزدیک یہی درست راہ ہے۔ مگر جب باتیں اور خبریں سنائی جاتی ہیں تو میرے دوستوں کی شکست اور رسوائی یاد آ جاتی ہے۔”
कृप उवाच
The verse highlights how unchecked anger can overpower self-control and moral deliberation. Kṛpa admits that even personal effort cannot restrain his wrath, showing the ethical danger of letting krodha become the driver of action, especially in a war context where ‘right resolve’ can be confused with revenge.
In the Sauptika Parva’s aftermath of the Kurukṣetra war, Kṛpa speaks amid the surviving Kaurava camp’s turmoil. He confesses an uncontrollable surge of anger and a firm resolve, while the circulating reports (vārtā) of his allies’ defeat intensify his sense of grievance and push him toward retaliatory intent.