कृपोपदेशः — द्रौणेरनिद्रा च
Kṛpa’s Counsel and Drauṇi’s Sleepless Resolve
स पुनर्हदयं कस्य क्रूरस्यापि न निर्दहेत् । *धृष्टद्युम्न तो पिताजीका वध करनेके कारण मेरा वध्य होगा और उसके संगी-साथी जो पांचाल हैं
sa punar hṛdayaṁ kasya krūrasyāpi na nirdahēt |
اور پھر یہ بات کس کے دل کو—چاہے وہ کتنا ہی سنگدل ہو—نہ جلائے گی؟ دھृष्टدیومن نے میرے باپ کو قتل کیا ہے، اس لیے وہ میرے ہاتھوں مارا جائے گا، اور اس کے ساتھی پانچال بھی اس کا ساتھ دینے کے سبب قتل کیے جائیں گے۔ اور جس بادشاہ دُریودھن کی رانیں ٹوٹ چکی ہیں، اس کا وہ نوحہ جو میں نے اپنے کانوں سے سنا ہے—وہ کس سخت دل انسان کے دل کو بھی غم سے داغدار نہ کر دے گا؟
कृप उवाच
The verse highlights how extreme suffering and the hearing of a fallen king’s lament can melt even a hardened heart, while also showing how grief can fuel vows of retribution—raising ethical tension between compassion and vengeance in the aftermath of war.
In the Sauptika Parva’s aftermath of the great battle, Kṛpa recalls Duryodhana’s grievous condition and lament, and he frames the coming violence against Dhṛṣṭadyumna and the Pañcālas as retaliatory punishment for the killing of his father (Droṇa).