Shloka 206
Daiva–Puruṣakāra Saṃvāda
Kṛpa’s Counsel on Destiny and Human Effort
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघधैर्विहन्यते । पुरुषार्थके बिना तो यहाँ कोई कार्य सिद्ध नहीं हो सकता। जो दैवको मस्तक झुकाकर सभी कार्योके लिये भलीभाँति चेष्टा करता है
dakṣo dākṣiṇya-sampanno na sa mogha-dhair vihanyate | puruṣārthake vinā tu iha ko'pi kāryaḥ siddhiṃ na gacchati | yo daivaṃ mastakaṃ nītvā sarva-kāryeṣu yathāvat ceṣṭate, sa dakṣa udāraḥ puruṣo'phalaiḥ na hanyate |
کِرِپا نے کہا— جو شخص قابل اور خوش خُلق ہو، وہ لاحاصل تذبذب سے پست نہیں ہوتا۔ انسانی کوشش کے بغیر یہاں کوئی کام کامیاب نہیں ہوتا۔ مگر جو تقدیر کے آگے سر جھکا کر بھی ہر کام میں درست طور پر جدوجہد کرتا ہے، وہ ایسا لائق اور شریف آدمی ناکامیوں سے تباہ نہیں ہوتا۔
कृप उवाच
Educational Q&A
Success requires puruṣārtha (disciplined human effort). One may acknowledge daiva (destiny) with humility, but ethical and steady striving prevents a person from being broken by reversals.
In the Sauptika Parva’s aftermath of the night-raid, Kṛpa offers counsel emphasizing steadiness and proper effort—framing how warriors should act amid uncertainty, blame, and the pressure of fate.