Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Sauptika-parva Adhyāya 13 — Bhīmasena’s Pursuit of Drauṇi and the Release of a Divine Astra

विश्वकर्मकृता दिव्या रत्नधातुविभूषिता । उच्छितेव रथे माया ध्वजयष्टिरदृश्यत,उस रथपर विश्वकर्माद्वारा निर्मित तथा रत्नमय धातुओंसे विभूषित दिव्य ध्वजा दिखायी दे रही थी, जो ऊँचे उठी हुई मायाके समान प्रतीत होती थी

viśvakarmakṛtā divyā ratnadhātuvibhūṣitā | ucchriteva rathe māyā dhvajayaṣṭir adṛśyata ||

وَیشَمپایَن نے کہا—اس رتھ پر وشوکرما کا بنایا ہوا، جواہراتی دھاتوں سے مزین ایک آسمانی علم کا ڈنڈا دکھائی دیتا تھا؛ وہ بلند اٹھا ہوا گویا مایا کا مجسم پیکر معلوم ہوتا تھا۔

विश्वकर्मकृताmade by Viśvakarman
विश्वकर्मकृता:
TypeAdjective
Rootविश्वकर्मन् + कृत (कृ)
FormFeminine, Nominative, Singular
दिव्याdivine
दिव्या:
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormFeminine, Nominative, Singular
रत्नधातुविभूषिताadorned with jewel-metals
रत्नधातुविभूषिता:
TypeAdjective
Rootरत्न + धातु + विभूषित (वि-भूष्)
FormFeminine, Nominative, Singular
उच्छिताraised up, lofty
उच्छिता:
TypeAdjective
Rootउच्छित (उद्-शि/शय्)
FormFeminine, Nominative, Singular
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
रथेon/in the chariot
रथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Locative, Singular
मायाillusion, magical appearance
माया:
TypeNoun
Rootमाया
FormFeminine, Nominative, Singular
ध्वजयष्टिःthe flagstaff (banner-pole)
ध्वजयष्टिः:
Karta
TypeNoun
Rootध्वज + यष्टि
FormFeminine, Nominative, Singular
अदृश्यतwas seen, appeared
अदृश्यत:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Ātmanepada (passive sense: 'was seen')

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Viśvakarman
R
ratha (chariot)
D
dhvajayaṣṭi (flagstaff/banner-pole)
R
ratnadhātu (jewel-like metals)

Educational Q&A

The verse juxtaposes divine splendor with a war-torn setting, suggesting that outward magnificence (royal and celestial signs) can appear even amid moral collapse and violence; it invites reflection on how power and spectacle may mask or coexist with suffering.

The narrator describes a chariot bearing a lofty, celestial flagstaff crafted by Viśvakarman and ornamented with precious metals, emphasizing its extraordinary, almost illusion-like appearance as a striking visual detail in the Sauptika Parva.