Shloka 23
Book 10, Adhyāya 12: Aśvatthāmā’s Request for the Cakra and the Brahmaśiras Context
गृहाण चक्रमित्युक्तो मया तु तदनन्तरम् | जग्राहोत्पत्य सहसा चक्रं सवब्येन पाणिना,सर्वयत्नबलेनापि गृह्नन्नेवमिदं तत: । ततः सर्वबलेनापि यदैनं॑ न शशाक ह 'सारा प्रयत्त और सारी शक्ति लगाकर भी जब उसे पकड़कर उठा अथवा हिला न सका, तब द्रोणकुमार मन-ही-मन बहुत दुःखी हो गया। भारत! यत्न करके थक जानेपर वह उसे लेनेकी चेष्टासे निवृत्त हो गया
gṛhāṇa cakram ity ukto mayā tu tad-anantaram | jagrāhotpatya sahasā cakraṃ savyena pāṇinā | sarva-yatna-balena api gṛhṇann evam idaṃ tataḥ | tataḥ sarva-balena api yad enaṃ na śaśāka ha |
وَیشَمپایَن نے کہا— جب میں نے اس سے کہا، ‘چکر اٹھا لو،’ تو وہ فوراً اچھل پڑا اور بائیں ہاتھ سے چکر کو تھام لیا۔ مگر تمام جتن اور پوری قوت لگا کر بھی نہ وہ اسے اٹھا سکا نہ ہلا سکا۔ تب درون کا بیٹا دل ہی دل میں رنجیدہ ہوا؛ اور کوشش سے تھک کر اسے لے جانے کی سعی سے باز آ گیا۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the limits of brute strength: when desire and aggression exceed rightful capacity or moral restraint, effort alone cannot secure success, and frustration follows.
After being told to take the cakra, Droṇa’s son (Aśvatthāmā) impulsively grabs it with his left hand and strains with all his might, but cannot lift or move it; exhausted and distressed, he gives up the attempt.