Shloka 17
सौप्तिकपर्व — धृष्टद्युम्नसारथिवृत्तान्तः
Report of the Night Raid and Yudhiṣṭhira’s Lament
रथद्वदं शरवर्षोर्मिमन्तं रत्नाचितं वाहनवाजियुक्तम् | शक्त्यूष्टिमीनध्वजनागनक्रं शरासनावर्तमहेषुफेनम्,“ट्रोणाचार्य महासागरके समान थे, रथ ही पानीका कुण्ड था, बाणोंकी वर्षा ही लहरोंके समान ऊपर उठती थी, रत्नमय आभूषण ही उस द्रोणरूपी समुद्रके रत्न थे, रथके घोड़े ही समुद्री घोड़ोंके समान जान पड़ते थे, शक्ति और ऋष्टि मत्स्यके समान तथा ध्वज नाग एवं मगरके तुल्य थे, धनुष ही भँवर तथा बड़े-बड़े बाण ही फेन थे, संग्राम ही चन्द्रोदय बनकर उस समुद्रके वेगको चरम सीमातक पहुँचा देता था, प्रत्यंचा और पहियोंकी ध्वनि ही उस महासागरकी गर्जना थी; ऐसे टद्रोणरूपी सागरको जो छोटे-बड़े नाना प्रकारके शस्त्रोंकी नौका बनाकर पार गये, वे ही राजकुमार असावधानीसे मार डाले गये
sūta uvāca |
rathahradaṁ śaravarṣormimantaṁ ratnācitaṁ vāhanavājiyuktam |
śaktyṛṣṭimīna-dhvaja-nāga-nakraṁ śarāsanāvarta-maheṣuphenam ||
دروṇa آچاریہ گویا ایک مہاسागर تھے—رتھ اس کا حوض، تیروں کی بارش اس کی اٹھتی لہریں؛ جواہرات سے آراستہ زیور اس کے خزانے؛ رتھ کے گھوڑے سمندری گھوڑوں کی مانند؛ شکتی اور رِشٹی مچھلیوں کی طرح؛ دھوج ناگ اور مگر کے مانند؛ کمان بھنور اور بڑے تیر جھاگ۔ ایسے دروṇa-سمندر کو چھوٹے بڑے طرح طرح کے ہتھیاروں کی کشتی بنا کر جو کبھی پار کر گئے تھے، وہی راجکمار بعد میں غفلت کے سبب مارے گئے۔
सूत उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical danger of pramāda (heedlessness): even warriors capable of crossing overwhelming peril in open battle can be destroyed when vigilance and restraint lapse. Martial prowess alone is not sufficient; alertness and right conduct remain decisive.
The narrator (Sūta) uses an extended ocean metaphor to describe Droṇa’s formidable presence in battle—chariots, arrows, bows, and weapons become features of a raging sea. He then contrasts that past triumph with the later killing of princes who, despite surviving such a ‘Drona-ocean,’ were slain when they became careless.