Previous Verse

Shloka 146

चिकीर्षन्‌ कर्म शत्रुभ्यो बाहुद्रव्यानुरूपत: । इसीलिये वे अपनी विशाल भुजाओंकी ओर देखते हुए यात्रा करते हैं। राजन्‌! अपने बाहुबलरूपी वैभवपर उन्हें गर्व है। अतः वे अपनी दोनों भुजाएँ दिखाते हुए शत्रुओंसे बदला लेनेके लिये अपने बाहुबलके अनुरूप ही पराक्रम करना चाहते हैं

cikīrṣan karma śatrubhyo bāhudravyānurūpataḥ |

“دشمنوں کے خلاف اقدام کرنے کے ارادے سے وہ اپنے بازوؤں کی دولت و قوت کے مطابق ہی پیش قدمی کرتے ہیں۔ اسی لیے وہ اپنی عظیم بھجاؤں کی طرف دیکھتے ہوئے روانہ ہوتے ہیں۔ اے راجن! اپنے بازوبل کے جلال پر انہیں ناز ہے؛ پس دونوں بازو دکھا کر وہ دشمنوں سے انتقام لینے کے لیے اپنی طاقت کے پیمانے کے مطابق شجاعت کے کام کرنا چاہتے ہیں۔”

चिकीर्षन्wishing to do / intending to perform
चिकीर्षन्:
Karta
TypeVerb
Rootचिकीर्ष् (कृ धातु से इच्छार्थक कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कर्मdeed, act
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शत्रुभ्यःfor/against the enemies
शत्रुभ्यः:
Sampradana
TypeNoun
Rootशत्रु
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, बहुवचन
बाहुद्रव्य-अनुरूपतःin accordance with arm-strength/wealth (of arms)
बाहुद्रव्य-अनुरूपतः:
Karana
TypeIndeclinable
Rootअनुरूपतस् (अनुरूप + तस्)
Formtrue

विदुर उवाच

V
Vidura
R
Rājan (the King—Dhṛtarāṣṭra, by context)
Ś
śatru (enemies, unspecified)

Educational Q&A

Vidura highlights the psychology of pride and retaliation: those who rely on arm-power and resources tend to measure their actions by their strength and display it openly, but such pride-driven vengeance can distort judgment and dharma.

In Vidura’s counsel to the king, he describes how certain warriors, confident in their own might and means, set out to confront enemies, flaunting their strength and seeking revenge through feats matching their arm-power.