Shloka 29
यमसभावर्णनम् (Yamasabhā-varṇanam) — Nārada’s Description of Dharmarāja’s Assembly
ययाति, नहुष, पूरु, मान्धाता, सोमक, नृग, त्रसहस्यु, राजर्षि कृतवीर्य, श्रुतश्रवा, अरिष्टनेमि, सिद्ध, कृतवेग, कृति, निमि, प्रतर्दन, शिबि, मत्स्य, पृथुलाक्ष, बृहद्रथ, वार्त, मरुत्त, कुशिक, सांकाश्य, सांकृति, ध्रुव, चतुरश्च, सदश्वोर्मि, राजा कार्तवीर्य अर्जुन, भरत, सुरथ, सुनीथ, निशठ, नल, दिवोदास, सुमना, अम्बरीष, भगीरथ, व्यश्व, सदश्व, वध्यश्व, पृथुवेग, पृथुश्रवा, पृषदश्च, वसुमना, महाबली क्षुप, रुषट्र, वृषसेन, रथ और ध्वजासे युक्त पुरुकुत्स, आर्टिषेण, दिलीप, महात्मा उशीनर, औशीनरि, पुण्डरीक, शर्याति, शरभ, शुचि, अंग, अरिष्ट, वेन, दुष्यन्त, सुंजय, जय, भांगासुरि, सुनीथ, निषध, वहीनर, करन्धम, बाह्लिक, सुद्युम्न, बलवान् मधु, इला-नन्दन पुरूरवा, बलवान राजा मरुत्त, कपोतरोमा, तृणक, सहदेव, अर्जुन, व्यश्व, साश्व, कृशाश्व, राजा शशबिन्दु, महाराज दशरथ, ककुत्स्थ, प्रवर्धन, अलर्क, कक्षसेन, गय, गौराश्वच, जमदग्निनन्दन परशुराम, नाभाग, सगर, भूरिद्युम्न, महाश्वच, पृथाश्व, जनक, राजा पृथु, वारिसेन, पुरुजितूु, जनमेजय, ब्रह्मदत्त, त्रिगर्त, राजा उपरिचर, इन्द्रद्युम्न, भीमजानु, गौरपृष्ठ, अनघ, लय, पद्दा, मुचुकुन्द, भूरिद्युम्न, प्रसेनजित्, अरिष्टनेमि, सुद्युम्न, पृथुलाश्वच, अष्टक, एक सौ मत्स्य, एक सौ नीप, एक सौ गय, एक सौ धृतराष्ट्र, अस्सी जनमेजय, सौ ब्रह्मदत्त, सौ वीरी, सौ ईरी, दो सौ भीष्म, एक सौ भीम, एक सौ प्रतिविन्ध्य, एक सौ नाग तथा एक सौ हय, सौ पलाश, सौ काश और सौ कुश राजा एवं शान्तनु, तुम्हारे पिता पाण्डु, उशंगव, शतरथ, देवराज, जयद्रथ, मन्त्रियोंसहित बुद्धिमान् राजर्षि वृषदर्भ तथा इनके सिवा सहस्रों शशबिन्दु नामक राजा, जो अधिक दक्षिणावाले अनेक महान् अश्वमेधयज्ञोंद्वारा यजन करके धर्मराजके लोकमें गये हुए हैं। राजेन्द्र! ये सभी पुण्यात्मा, कीर्तिमान् और बहुश्रुत राजर्षि उस सभामें सूर्यपुत्र यमकी उपासना करते हैं ।। ८ --२८ || अगस्त्योडथ मतड़श्च कालो मृत्युस्तथैव च । यज्वानश्लैव सिद्धाक्ष ये च योगशरीरिण:,अगस्त्य, मतंग, काल, मृत्यु, यज्ञकर्ता, सिद्ध, योगशरीरधारी, अग्निष्वात्त पितर, फेनप, ऊष्मप, स्वधावान्, बर्हिषद् तथा दूसरे मूर्तिमान् पितर, साक्षात् कालचक्र (संवत्सर आदि कालविभागके अभिमानी देवता), भगवान् हव्यवाहन (अग्नि), दक्षिणायनमें मरनेवाले तथा सकामभावसे दुष्कर (श्रमसाध्य) कर्म करनेवाले मनुष्य, जनेश्वर कालकी अआज्ञामें तत्पर यमदूत, शिंशप एवं पलाश, काश और कुश आदिके अभिमानी देवता मूर्तिमान् होकर उस सभामें धर्मराजकी उपासना करते हैं
yayāti nahuṣaḥ pūruḥ māndhātā somakaḥ nṛgaḥ trasahasyuḥ rājarṣiḥ kṛtavīryaḥ śrutaśravāḥ ariṣṭanemiḥ siddhaḥ kṛtavegaḥ kṛtiḥ nimiḥ pratardanaḥ śibiḥ matsyaḥ pṛthulākṣaḥ bṛhadrathaḥ vārtaḥ maruttaḥ kuśikaḥ sāṅkāśyaḥ sāṅkṛtiḥ dhruvaḥ caturaś ca sadaśvormiḥ rājā kārtavīryārjunaḥ bharataḥ surathaḥ sunīthaḥ niṣaṭhaḥ nalaḥ divodāsaḥ sumanāḥ ambarīṣaḥ bhagīrathaḥ vyaśvaḥ sadaśvaḥ vadhyaśvaḥ pṛthuvegaḥ pṛthuśravāḥ pṛṣadaś ca vasumanāḥ mahābalī kṣupaḥ ruṣaṭraḥ vṛṣasenaḥ ratha-dhvajāsa-yuktaḥ purukutsaḥ ārtiṣeṇaḥ dilīpaḥ mahātmā uśīnaraḥ auśīnariḥ puṇḍarīkaḥ śaryātiḥ śarabhāḥ śuciḥ aṅgaḥ ariṣṭaḥ venaḥ duṣyantaḥ suñjayaḥ jayaḥ bhāṅgāsuriḥ sunīthaḥ niṣadhaḥ vahīnaraḥ karandhamaḥ bāhlikaḥ sudyumnaḥ balavān madhuḥ ilā-nandanaḥ purūravāḥ balavān rājā maruttaḥ kapotaromā tṛṇakaḥ sahadevaḥ arjunaḥ vyaśvaḥ sāśvaḥ kṛśāśvaḥ rājā śaśabinduḥ mahārāja daśarathaḥ kakutsthaḥ pravardhanaḥ alarkaḥ kakṣasenaḥ gayaḥ gaurāśvaś ca jamadagninandanaḥ paraśurāmaḥ nābhāgaḥ sagaraḥ bhūridyumnaḥ mahāśvaś ca pṛthāśvaḥ janakaḥ rājā pṛthuḥ vārisenaḥ purujit janamejayaḥ brahmadattaḥ trigartaḥ rājoparicaraḥ indradyumnaḥ bhīmajānuḥ gaurapṛṣṭhaḥ anaghaḥ layaḥ paddā mucukundaḥ bhūridyumnaḥ prasenajit ariṣṭanemiḥ sudyumnaḥ pṛthulāśvaś ca aṣṭakaḥ śataṃ matsyāḥ śataṃ nīpāḥ śataṃ gayāḥ śataṃ dhṛtarāṣṭrāḥ aśītiḥ janamejayāḥ śataṃ brahmadattāḥ śataṃ vīrīḥ śataṃ īrīḥ dve śate bhīṣmāḥ śataṃ bhīmāḥ śataṃ prativindhyāḥ śataṃ nāgāḥ śataṃ hayāḥ śataṃ palāśāḥ śataṃ kāśāḥ śataṃ kuśāḥ rājānaḥ śāntanuś ca tava pitā pāṇḍuḥ uśaṅgavaḥ śatarathaḥ devarājaḥ jayadrathaḥ mantri-sahitaḥ buddhimān rājarṣiḥ vṛṣadarbhaḥ anye ca sahasraśaḥ śaśabindu-nāmānaḥ rājānaḥ ye bahu-dakṣiṇāvatāṃ mahānām aśvamedha-yajñānāṃ yajanena dharmarājasya loke gatāḥ; rājendra ete sarve puṇyātmānaḥ kīrtimanto bahuśrutā rājarṣayaḥ tasmin sabhāyāṃ sūryaputraṃ yamaṃ upāsate.
نارد نے کہا—اے بادشاہ! اُس دربار میں یَیاتی، نہوش، پورو، ماندھاتا، سومک، نِرگ، ترسہسْیُو، کرتویریہ، شُرتَشْرَوا، اَرِشْٹَنیمی اور بے شمار دیگر نامور راجرشی دکھائی دیتے ہیں؛ شانتنو اور تمہارے والد پانڈو بھی وہیں ہیں۔ جنہوں نے فراواں دان کے ساتھ عظیم یَجْن—خصوصاً بہت سے اشومیدھ—انجام دیے، وہ ششبندو نام کے ہزاروں راجے اور دیگر نریپتی دھرمراج کے لوک کو پہنچے۔ یہ سب نیک سیرت، مشہور اور کثیرالعلم راجرشی اُس سبھا میں سورج پتر یم کی تعظیم و عبادت کرتے ہیں۔ وہاں اگستیہ، ماتنگ، کال اور مرتیو؛ یَجْن کرنے والے، سِدھ اور یوگ-شریر دھاری یوگی؛ پِتروں کے مختلف طبقے اور درخت و گھاس کے ادھِشٹھاتا دیوتا بھی حاضر ہیں۔ کَال کے حکم کے پابند یم دوت بھی دھرمراج کی خدمت میں کھڑے رہتے ہیں۔
नारद उवाच
Educational Q&A
Worldly sovereignty and renown are portrayed as meaningful only when grounded in dharma—expressed through generosity, sacrifice, learning, self-discipline, and reverence for the moral law embodied by Yama. The verse frames ethical order as superior to mere power: even the greatest kings ultimately stand as worshippers in the court of justice and time.
Narada is describing the splendor and population of Yama’s assembly: a vast gathering of famed royal sages and other exalted beings (sages, perfected ones, yogins, Pitrs, and divine attendants). They are depicted as worshipping and serving Dharmaraja Yama, emphasizing the afterlife destination of meritorious rulers and the hierarchy of cosmic justice.