Shloka 56
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
अवश्यं चैव गन्तव्या भवता द्वारकापुरी । एवमुक्त: स धर्मात्मा युधिष्ठिससहायवान्,'परंतु आपका द्वारकापुरी जाना भी आवश्यक ही है।' उनके ऐसा कहनेपर महायशस्वी धर्मात्मा श्रीहरि युधिष्ठिरको साथ ले बुआ कुन्तीके पास गये और प्रसन्नतापूर्वक बोले--“बुआजी! तुम्हारे पुत्रोंने अब साम्राज्य प्राप्त कर लिया, उनका मनोरथ पूर्ण हो गया। वे सब-के-सब धन तथा रत्नोंसे सम्पन्न हैं। अब तुम इनके साथ प्रसन्नतापूर्वक रहो। यदि तुम्हारी आज्ञा हो तो मैं द्वारका जाना चाहता हूँ!
avaśyaṃ caiva gantavyā bhavatā dvārakāpurī | evam uktaḥ sa dharmātmā yudhiṣṭhira-sahāyavān kuntīṃ samupagamya prahṛṣṭaḥ prāha— “būjī! tava putrā idānīṃ sāmrājyaṃ prāptāḥ, teṣāṃ manorathaḥ paripūrṇaḥ | sarve te dhana-ratna-sampannāḥ | adhunā tvam ebhiḥ saha pramuditā vasa | yadi tava ājñā syāt, ahaṃ dvārakāṃ gantum icchāmi” |
وَیشَمپایَن نے کہا— “آپ کو یقیناً دوارکا پوری جانا چاہیے۔” یوں کہے جانے پر دھرماتما شری ہری، یُدھِشٹھِر کو ساتھ لے کر خوش دل ہو کر کُنتی کے پاس گئے اور بولے— “پھوپھی! تمہارے بیٹوں نے اب سلطنت پا لی ہے؛ ان کی دیرینہ آرزو پوری ہو گئی۔ وہ سب دولت اور جواہرات سے مالا مال ہیں۔ اب تم ان کے ساتھ خوشی سے رہو۔ اگر تم اجازت دو تو میں دوارکا جانا چاہتا ہوں۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after success and the attainment of power, one should act with dharma: honor elders, acknowledge fulfilled aims without arrogance, and seek permission before departing—showing that duty and relationships guide decisions, not mere victory or wealth.
Vaiśampāyana narrates that Kṛṣṇa is told he must go to Dvārakā. Kṛṣṇa, accompanied by Yudhiṣṭhira, visits Kuntī, informs her that her sons have gained sovereignty and prosperity, urges her to live happily with them, and asks her leave to depart for Dvārakā.