Shloka 7
Bhīṣma–Śiśupāla-saṃvādaḥ
Bhishma and Shishupala’s exchange in the assembly
Devanagari script
यद्यनेन हतो बाल्ये शकुनिश्ित्रमत्र किम् । तौ वाश्ववृषभौ भीष्म यौ न युद्धविशारदौ,भीष्म! यदि इसने बचपनमें एक पक्षी (बकासुर)-को अथवा जो युद्धकी कलासे सर्वथा अनभिज्ञ थे, उन अश्व (केशी) और वृषभ (अरिष्टासुर) नामक पशुओंको मार डाला तो इसमें क्या आश्वर्यकी बात हो गयी?
Translation
اے بھیشم! اگر اس نے بچپن میں کسی پرندے کو مار ڈالا، یا جنگ کی فنکاری سے بالکل ناواقف کیشی نامی گھوڑے اور اریشٹ نامی بیل کو گرا دیا—تو اس میں تعجب کی کیا بات ہے؟
Word by Word
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
अनेनby this (one)
अनेन:
Karana
TypePronoun
Rootइदम्
Formmasculine/neuter, instrumental, singular
हतःkilled
हतः:
TypeVerb
Rootहन्
Formpast passive participle, masculine, nominative, singular
बाल्येin childhood
बाल्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबाल्य
Formneuter, locative, singular
शकुनिःa bird
शकुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootशकुनि
Formmasculine, nominative, singular
इत्रम्here/this (uncertain reading)
इत्रम्:
TypeAdjective
Rootइत्र
Formneuter, accusative, singular
अत्रhere
अत्र:
TypeIndeclinable
Rootअत्र
किम्what?
किम्:
TypePronoun
Rootकिम्
Formneuter, nominative/accusative, singular
तौthose two
तौ:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative/accusative, dual
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अश्ववृषभौthe horse and the bull
अश्ववृषभौ:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व + वृषभ
Formmasculine, nominative/accusative, dual
भीष्मO Bhishma
भीष्म:
TypeNoun
Rootभीष्म
Formmasculine, vocative, singular
यौwho (the two who)
यौ:
TypePronoun
Rootयद्
Formmasculine, nominative/accusative, dual
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
युद्धविशारदौskilled in warfare
युद्धविशारदौ:
TypeAdjective
Rootयुद्ध + विशारद
Formmasculine, nominative, dual
Speaker
शिशुपाल उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes