Adhyāya 31: Rājasūya-samāgama — The Gathering of Kings and the Ordering of Hospitality
(रत्नभारमुपादाय ययौ सह निशाचरै: । इन्द्रप्रस्थं विवेशाथ कम्पयन्निव मेदिनीम् ।।
ratnabhāram upādāya yayau saha niśācaraiḥ | indraprasthaṃ viveśātha kampayann iva medinīm || dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraṃ rājan sahadevaḥ kṛtāñjaliḥ | prahṛṣṭo ’bhivādya tasthau sa pūjitaś caiva tena vai || labdhaprāptān dhanaughāṃś ca dṛṣṭvā tān durlabhān bahūn | prītimān abhavad rājā vismayaṃ ca yayau tadā || koṭisahasram adhikaṃ hiraṇyasya mahātmane | vicitrāṃs tu maṇīṃś caiva go-ajāvimahiṣāṃs tathā || dharmarājāya tat sarvaṃ nivedya bharatarṣabha | kṛtakarmā sukhaṃ rājann uvāsa janamejaya ||
وَیشَمپایَن نے کہا—رتنوں کا بھاری بوجھ اٹھائے سہدیَو نِشَچَروں کے ساتھ چلا اور اندراپرستھ میں اس طرح داخل ہوا گویا زمین کو لرزا رہا ہو۔ اے راجن، یُدھِشٹھِر کو دیکھتے ہی سہدیَو نے ہاتھ جوڑ کر خوشی سے آداب بجا لائے اور نہایت انکساری سے قریب کھڑا رہا؛ اور یُدھِشٹھِر نے بھی اس کی تعظیم کی۔ جب راجا نے لنکا سے آئے ہوئے نایاب اور بے پناہ دولت کے انبار دیکھے تو وہ مسرور بھی ہوا اور حیران بھی۔ دھرم راج کے لیے ہزار کروڑ سے بھی زیادہ سونا تھا، نفیس جواہرات تھے، اور گائیں، بھینسیں، بکریاں اور بھیڑیں بھی بکثرت تھیں۔ یہ سب دھرم راج کی خدمت میں پیش کر کے سہدیَو، اے جنمیجَے، اپنا کام پورا کر کے راجدھانی میں آسودگی سے رہنے لگا۔
वैशम्पायन उवाच
The passage emphasizes dharmic stewardship of wealth: riches gained through sanctioned duty are not treated as private indulgence but are respectfully offered to the righteous king (Dharmarāja) for the common good and the larger sacrificial-political purpose. It also models humility and proper conduct—Sahadeva approaches with joined palms, receives honor without arrogance, and completes his task without clinging to the fruits.
Sahadeva arrives at Indraprastha carrying an immense load of treasure with night-roaming attendants. He respectfully greets Yudhiṣṭhira, who honors him in return. Yudhiṣṭhira is delighted and astonished at the rare abundance—gold, gems, and livestock. Sahadeva formally presents everything to Dharmarāja and then lives contentedly in the capital, his mission fulfilled.