Shloka 2
मयेन सभानिर्माणम्
Maya’s Construction of the Assembly Hall
इस प्रकार श्रीमह्याभारत सभापव॑के अन्तर्गत सभाक्रियापर्वमें भगवान् श्रीकृष्णकी द्वारकायात्राविषयक दूसरा अध्याय पूरा हुआ,(विश्रुतां त्रिषु लोकेषु पार्थ दिव्यां सभां तव । प्राणिनां विस्मयकरीं तव प्रीतिविवर्धिनीम् । पाण्डवानां च सर्वेषां करिष्यामि धनंजय ।।) “कुन्तीकुमार धनंजय! मैं आपके लिये तीनों लोकोंमें विख्यात एक दिव्य सभाभवनका निर्माण करूँगा। जो समस्त प्राणियोंको आश्वर्यमें डालनेवाली तथा आपके साथ ही समस्त पाण्डवोंकी प्रसन्नता बढ़ानेवाली होगी। उत्तरेण तु कैलासं मैनाकं पर्वत प्रति । यियक्षमाणेषु पुरा दानवेषु मया कृतम् 'पूर्वकालमें जब दैत्यलोग कैलास पर्वतसे उत्तर दिशामें स्थित मैनाक पर्वतपर यज्ञ करना चाहते थे, उस समय मैंने एक विचित्र एवं रमणीय मणिमय भाण्ड तैयार किया था, जो बिन्दुसरके समीप सत्यप्रतिज्ञ राजा वृषपर्वाकी सभामें रखा गया था
vaiśampāyana uvāca | viśrutāṃ triṣu lokeṣu pārtha divyāṃ sabhāṃ tava | prāṇināṃ vismayakarīṃ tava prītivivardhinīm | pāṇḍavānāṃ ca sarveṣāṃ kariṣyāmi dhanaṃjaya || uttareṇa tu kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati | yiyakṣamāṇeṣu purā dānaveṣu mayā kṛtam ||
وَیشَمپایَن نے کہا—“اے پارتھ، اے دھننجے! میں تمہارے لیے ایک آسمانی سبھا-بھون بناؤں گا جو تینوں لوکوں میں مشہور ہوگا—جو سب جانداروں کو حیرت میں ڈال دے گا اور تمہاری اور تمام پانڈوؤں کی خوشی بڑھائے گا۔ قدیم زمانے میں، جب دانَو کیلاش کے شمال میں واقع مَیناک پہاڑ پر یَجْن کرنا چاہتے تھے، تب میں نے (اسی مقصد کے لیے) ایک عجیب و غریب صنعت تیار کی تھی۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ideal of righteous kingship supported by extraordinary skill and divine favor: prosperity and public wonder are not ends in themselves, but signs of a well-ordered realm meant to increase the collective well-being of the Pāṇḍavas and their subjects.
The narrator reports a promise to Arjuna: a famed, celestial assembly-hall will be constructed for him and the Pāṇḍavas. The speaker then recalls an earlier episode involving the Dānavas’ intended sacrifice near Kailāsa and Maināka, introducing the background of a marvelous creation made in ancient times.