Shloka 20
अर्जुनस्य दिग्विजयारम्भः — Arjuna Initiates the Northern Campaign and Secures Bhagadattta’s Tribute
तृणपीडं यथाकामं पूर्णयोगं समुष्टिकम् । एवमादीनि युद्धानि प्रकुर्वन्ती परस्परम्,तदनन्तर वे अपनी इच्छाके अनुसार “तृणपीड” (रस्सी बनानेके लिये बटे जानेवाले तिनकोंकी भाँति हाथ-पैर आदिको ऐंठना) तथा मुष्टिकाघातसहित पूर्णयोग (मुक्केकी एक अंगमें मारनेकी चेष्टा दिखाकर दूसरे अंगमें आघात करना) आदि युद्धके दाँव-पेंचोंका प्रयोग एक-दूसरेपर करने लगे
tṛṇapīḍaṃ yathākāmaṃ pūrṇayogaṃ samuṣṭikam | evamādīni yuddhāni prakurvantī parasparam |
اس کے بعد وہ اپنی مرضی کے مطابق ‘تِرِن پیڑ’—یعنی جیسے رسی بنانے کو تنکوں کو بٹا جاتا ہے ویسے ہی ہاتھ پاؤں وغیرہ کو اینٹھنا—اور مُکّوں کے وار سمیت ‘پُورن یوگ’—ایک عضو پر ضرب کا دھوکا دے کر دوسرے عضو پر اچانک وار—وغیرہ کے داؤ پیچ ایک دوسرے پر آزمانے لگے۔
श्रीकृष्ण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how physical conflict quickly becomes a display of technique, feint, and force; ethically, it invites reflection on the difference between regulated contest and cruelty—how skill can be used either within restraint or as a means to intensify harm.
A close-quarters bout is underway: the fighters begin applying recognized wrestling holds and fist-strikes—twisting locks like tṛṇapīḍa and combined maneuvers (pūrṇayoga)—each countering the other in a mutual exchange of increasingly forceful techniques.