Shloka 16
Jarāsandha–Bhīma Niyuddha-prastāvaḥ
Commencement of the Regulated Duel
Devanagari script
यत्र मांसादमृषभमाससाद बृहद्रथ: । तं॑ हत्वा मासतालाभिस्तिस्रो भेरीरकारयत्,उस स्थानपर राजा बृहद्रथने (वृषभरूपधारी) ऋषभ नामक एक मांसभक्षी राक्षससे युद्ध किया और उसे मारकर उसकी खालसे तीन बड़े-बड़े नगाड़े तैयार कराये, जिनपर चोट करनेसे महीनेभरतक आवाज होती रहती थी
Translation
جہاں بُرہَدرتھ نے ‘رِشَبھ’ نامی گوشت خور راکشس کا سامنا کیا؛ اسے مار کر اس کی کھال سے اس نے تین بھیرِیاں (نغارے) بنوائے، جن کی گونج پورے ایک ماہ تک سنائی دیتی رہتی تھی۔
Word by Word
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
मांसादम्flesh-eater (carnivorous being)
मांसादम्:
Karma
TypeNoun
Rootमांसाद
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋषभम्Rishabha (name)
ऋषभम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषभ
FormMasculine, Accusative, Singular
आससादencountered / approached
आससाद:
TypeVerb
Rootसद्
FormPerfect, 3rd, Singular
बृहद्रथःBrihadratha (king)
बृहद्रथः:
Karta
TypeNoun
Rootबृहद्रथ
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
हत्वाhaving slain
हत्वा:
TypeVerb
Rootहन्
Formक्त्वा (absolutive), Active
मासतालाभिःwith month-long reverberating (drum-skins/straps) / with (means causing) month-long sound
मासतालाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमासतालाभि
FormFeminine, Instrumental, Plural
तिस्रःthree
तिस्रः:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि
FormFeminine, Accusative, Plural
भेरीःkettle-drums
भेरीः:
Karma
TypeNoun
Rootभेरी
FormFeminine, Accusative, Plural
अकारयत्caused to be made / had made
अकारयत्:
TypeVerb
Rootकृ
FormImperfect, 3rd, Singular, Causative (ṇic)
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes