Shloka 21
तथैव जगृहुः सर्वे वल्कलानि नराधिप । इसके बाद कुरुकुलरत्न धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरने अपने अंगोंसे आभूषण उतारकर वल्कलवस्त्र धारण कर लिया। नरेश्वर! फिर भीमसेन, अर्जुन, नकुल, सहदेव तथा यशस्विनी द्रौपदी देवी--न सबने भी उसी प्रकार वल्कल धारण किये ।। १९-२० ई ।। विधिवत् कारयित्वेष्टिं नैप्ठिकीं भरतर्षभ
tathaiva jagṛhuḥ sarve valkalāni narādhipa | tato dharmaputro rājā yudhiṣṭhiraḥ svāṅgebhyo bhūṣaṇāni apahāya valkalavāsaḥ babhūva | naraśreṣṭha punaḥ bhīmasenaḥ arjunaḥ nakulaḥ sahadevaś ca yaśasvinī draupadī devī ca sarve’pi tathaiva valkalāni jagṛhuḥ ||
وَیشَمپایَن نے کہا—اے نرادھپ! اسی طرح سب نے ولکل (چھال کے کپڑے) دھारण کیے۔ پھر دھرم پُتر راجا یُدھِشٹھِر نے اپنے اعضا سے زیورات اتار کر ولکل پہن لیے؛ اور اے نریشور، اس کے بعد بھیم سین، ارجن، نکُل، سہ دیو اور نامور دیوی دروپدی—سب نے بھی اسی طرح ولکل دھारण کیے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights renunciation as an ethical choice: relinquishing ornaments and royal identity to live austerely, aligning one’s outer conduct with inner detachment and dharma at the end of life.
As the great departure begins, Yudhiṣṭhira removes his ornaments and puts on bark garments; Bhīma, Arjuna, Nakula, Sahadeva, and Draupadī follow suit, adopting ascetic dress together.