Shloka 49
जिधघांसुरकेन्दुसमप्र भाव: कर्ण मयास्तो नयतां यमाय । जैसे अथर्वांगिरस मन्त्रोंद्वार आभिचारिक प्रयोग करके उत्पन्न की हुई कृत्या उग्र, प्रज्वलित और युद्धमें मृत्युके लिये भी असहा होती है, उसी प्रकार वह बाण भी था। किरीटधारी अर्जुन अत्यन्त प्रसन्न होकर उस बाणको लक्ष्य करके बोले--'मेरा यह बाण मुझे विजय दिलानेवाला हो। इसका प्रभाव चन्द्रमा और सूर्यके समान है। मेरा छोड़ा हुआ यह घातक अस्त्र कर्णको यमलोक पहुँचा दे” ।। तेनेषुवर्येण किरीटमाली प्रह्ष्रूपो विजयावहेन
sañjaya uvāca |
ji(d)haghāṃsur akendu-samapra-bhāvaḥ karṇaṃ mayāsto nayatāṃ yamāya |
yathā atharvāṅgirasa-mantrair dvārā ābhicārika-prayogena utpāditā kṛtyā ugrā prajvalitā ca yuddhe mṛtyave 'pi asahā bhavati tathā sa bāṇo 'pi āsīt |
kiriṭadhārī arjunaḥ atyanta-prasannaḥ san taṃ bāṇaṃ lakṣyaṃ kṛtvā uvāca— “mama ayaṃ bāṇaḥ māṃ vijayaṃ dātā bhavatu | asya prabhāvaḥ candrārka-sadṛśaḥ | mayā muktaṃ idaṃ ghātakam astraṃ karṇaṃ yama-lokaṃ prāpayatu” ||
teneṣuvaryeṇa kiriṭamālī prahṛṣṭa-rūpo vijayāvaheṇa ||
سنجے نے کہا— “چاند اور سورج جیسی تابانی والا یہ تیر، جو میں نے چھوڑا ہے، کرن کو یم کے لوک تک پہنچا دے۔” جیسے اتھروان و انگیرس کے منتروں سے جادوئی عمل کے ذریعے پیدا کی گئی اُگْر، شعلہ زن ‘کرتیا’ رزم میں موت کے لیے بھی ناقابلِ برداشت ہو جاتی ہے، ویسا ہی وہ تیر تھا۔ پھر تاج پوش ارجن نہایت شادمان ہو کر نشانہ باندھتے ہوئے دوبارہ بولا—“میرا یہ تیر مجھے فتح دلانے والا ہو؛ اس کی قوت چاند اور سورج کے مانند ہے؛ میرے ہاتھ سے چھوٹا یہ مہلک ہتھیار کرن کو یم کے دھام پہنچا دے۔”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, intent and weaponry can become overwhelmingly destructive—likened to a sorcerous kṛtyā—raising ethical tension: victory is sought, yet the means invoke imagery of death and hostile ritual power, reminding readers that martial success is inseparable from grave moral consequence.
Sanjaya describes Arjuna, crowned and exhilarated, releasing a deadly arrow/weapon and verbally consecrating it for victory, explicitly wishing it to send Karna to Yama’s realm; the arrow is compared to a blazing kṛtyā produced by Atharvan-Aṅgiras mantras through an ābhicārika rite.