Shloka 5
नरश्रेष्ठ नरेश्वर! कृपाचार्य आदि आपके रथी वीरोंने अपने उत्तम बाणोंद्वारा प्रहार करते हुए वहाँ पाण्डव-पक्षके उन ग्यारह महारथी वीरोंको आगे बढ़नेसे रोक दिया। तत्पश्चात् कुलिन्ददेशके योधा नूतन मेघके समान काले, पर्वतशिखरोंके समान विशालकाय और भयंकर वेगशाली हाथियोंद्वारा कौरववीरोंपर चढ़ आये ।। सुकल्पिता हैमवता मदोत्कटा रणाभिकामै: कृतिभि: समास्थिता: । सुवर्णजालैरवितता बभुर्गजा- स्तथा यथा खे जलदा: सविद्युत:,वे हिमाचलप्रदेशके मदोन्मत्त हाथी अच्छी तरह सजाये गये थे। उनकी पीठोंपर सोनेकी जालियोंसे युक्त झूल पड़े हुए थे और उनके ऊपर युद्धकी अभिलाषा रखनेवाले, रणकुशल कुलिन्द वीर बैठे हुए थे। उस समय रणभूमिमें वे हाथी आकाशमें बिजलीसहित मेघोंके समान शोभा पा रहे थे
sañjaya uvāca | naraśreṣṭha nareśvara! kṛpācārya-ādayaḥ tava rathī vīrāḥ svair uttamaiḥ bāṇaiḥ praharantaḥ tatra pāṇḍava-pakṣasya tān ekādaśa mahārathān vīrān agre gantuṃ nivārayām āsuḥ | tataḥ kulinda-deśasya yodhāḥ nūtana-megha-samānāḥ kālāḥ parvata-śikhara-samānāḥ viśāla-kāyāḥ bhayaṅkara-vega-śālinaḥ hastibhiḥ kaurava-vīreṣu samāruhya abhyapatanta || sukalpitā haimavatā madotkaṭā raṇābhikāmaiḥ kṛtibhiḥ samāsthitāḥ | suvarṇa-jālair avitatā babhur gajāḥ tathā yathā khe jaladāḥ savidyutaḥ ||
سنجے نے کہا—اے نرश्रेष्ठ نریشور! کرپ آچاریہ وغیرہ آپ کے رتھی سورماؤں نے اپنے عمدہ تیروں سے وار کر کے پانڈو پکش کے اُن گیارہ مہارتھیوں کو آگے بڑھنے سے روک دیا۔ پھر کُلِند دیس کے جنگجو تازہ بنے بادلوں جیسے سیاہ، پہاڑی چوٹیوں جیسے عظیم الجثہ اور ہولناک رفتار والے ہاتھیوں پر سوار ہو کر کورو ویران پر ٹوٹ پڑے۔ وہ ہمالیائی خطّے کے مست ہاتھی خوب آراستہ تھے؛ ان کی پیٹھوں پر سونے کے جال سے ڈھکے جھول لٹک رہے تھے اور ان پر جنگ کے شوقین، رن میں ماہر کُلِند سورما بیٹھے تھے۔ میدانِ جنگ میں وہ ہاتھی بجلی کے ساتھ گرجتے بادلوں کی مانند دمک رہے تھے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how disciplined resistance and coordinated force can halt even elite opponents; ethically, it underscores the epic’s tension between valor and the destructive momentum of war, where skill and spectacle (ornamented elephants, heroic ranks) serve a grim purpose.
Kripa and other Kaurava chariot-warriors block the advance of eleven Pandava great warriors with concentrated arrow-fire. Immediately after, Kulinda fighters charge the Kauravas atop massive, musth-elephants from the Himalayan region, richly adorned, compared to thunderclouds with lightning.