Shloka 11
हया: ससूता निहता नरेन्द्र चूर्णीकृतश्चास्य रथ: पतन्त्या । दुःशासनं पाण्डवा: प्रेक्ष्य सर्वे हृष्टा: पज्चाला: सिंहनादानमुछ्चन्,नरेन्द्र! उस गदाने गिरते ही दुःशासनके रथको चूर-चूर कर डाला और सारथिसहित उसके घोड़ोंको भी मार डाला। दुःशासनको उस अवस्थामें देखकर समस्त पाण्डव और पांचाल-योधा हर्षमें भरकर सिंहनाद करने लगे
sañjaya uvāca |
hayāḥ sasūtā nihatā narendra cūrṇīkṛtaś cāsya rathaḥ patantyā |
duḥśāsanaṃ pāṇḍavāḥ prekṣya sarve hṛṣṭāḥ pañcālāḥ siṃhanādān amuñcan ||
سنجے نے کہا— اے نریندر! وہ گدا گرتے ہی دُشّاسن کا رتھ ریزہ ریزہ کر گئی اور اس کے گھوڑے بھی، سارَتھی سمیت، مارے گئے۔ دُشّاسن کو اس حال میں دیکھ کر تمام پانڈو اور پانچال کے یودھا خوشی سے بھر کر شیر کی طرح للکار اٹھے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the rapid reversal of fortune in war and the moral-emotional surge that follows the downfall of a notorious aggressor. It reflects the epic’s sense that adharma invites ruin, while those aligned with a righteous cause draw renewed courage when injustice is visibly checked.
A powerful descending strike (contextually, a mace-blow) shatters Duhshasana’s chariot; his horses and charioteer are killed. Witnessing his helpless condition, the Pandavas and their Panchala allies rejoice and roar in triumph, signaling a momentum shift on the battlefield.