Shloka 29
रथा द्विपा वाजिपदातयस्तथा भवन्ति नानाविधशस्त्रवेष्टिता: । परस्परेणाभिहताश्न चस्खलु- विनिदुरार्ता व्यसवो5पतंस्तथा,बहुत-से रथी, सवारोंसहित हाथी, घोड़े तथा पैदल सैनिक नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंसे आच्छादित हो एक-दूसरेसे टकराकर लड़खड़ाने लगते, आर्तनाद करते और प्राणशून्य होकर गिर पड़ते थे
sañjaya uvāca |
rathā dvipā vājipadātayas tathā bhavanti nānāvidhaśastraveṣṭitāḥ |
paraspareṇābhihatāś ca skhalu-vinidūrārtā vyasavo 'pataṃs tathā ||
رتھ، ہاتھی، گھڑ سوار اور پیادے—طرح طرح کے ہتھیاروں سے ڈھکے ہوئے—آپس میں قریب کی لڑائی میں ٹکرا کر ضربیں کھاتے، لڑکھڑاتے؛ درد سے چیختے اور آخرکار بے جان ہو کر گر پڑتے تھے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grim reality of warfare: mutual aggression leads to suffering, confusion, and death. Ethically, it functions as a reminder that even when war is framed as duty, its immediate fruit is widespread anguish and the loss of life.
Sañjaya describes the battlefield where chariots, elephants, cavalry, and infantry—equipped with diverse weapons—collide and strike each other. Wounded fighters stagger, cry out, and collapse dead amid the chaos of combat.