Shloka 11
सूताभिजानीहि स्वकान् परान् वा रथान् ध्वजांश्वञापतत: समेतान् । युद्धवन् हाहं नाभिजानामि किंचि- न्मा सैन्यं स्वं छादयिष्ये पृषत्कै:,तत्पश्चात् बलवान् और बुद्धिमान भीमसेन हर्षसे उललसित हो अपने सारथिसे पुन: इस प्रकार बोले--'सूत! ये जो बहुत-से रथ और ध्वज एक साथ इधर बढ़े आ रहे हैं, उन्हें पहचानो तो सही! ये अपने पक्षके हैं या शत्रुपक्षके? क्योंकि युद्ध करते समय मुझे अपने- परायेका ज्ञान नहीं रहता, कहीं ऐसा न हो कि अपनी ही सेनाको बाणोंसे आच्छादित कर डालूँ
sañjaya uvāca |
sūtābhijānīhi svakān parān vā rathān dhvajāṃś cāpatataḥ sametān |
yuddhavan hāhaṃ nābhijānāmi kiñcin mā sainyaṃ svaṃ chādayiṣye pṛṣatkaiḥ ||
“اے سوت! جو رتھ اور جھنڈے اکٹھے لپکتے آ رہے ہیں، پہچانو—یہ اپنے ہیں یا پرائے۔ کیونکہ جنگ میں میں کچھ بھی ٹھیک طرح نہیں پہچان پاتا؛ کہیں ایسا نہ ہو کہ میں اپنی ہی فوج کو تیروں سے ڈھانپ دوں۔”
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid the frenzy of war, a fighter must preserve discernment and avoid harming one’s own side; ethical restraint requires verification before striking.
As chariots and standards surge together in a chaotic charge, the speaker urges the charioteer to identify whether the approaching forces are allies or enemies, fearing accidental attack on their own troops.