Shloka 8
कर्णस्य सेनापत्यं, माकरव्यूहः, पाण्डवानामर्धचन्द्रव्यूहः
Karna’s Command; Mākara Formation; Pandava Crescent Counter-Array
संजय कहते हैं--राजन! द्विजश्रेष्ठ द्रोणाचार्यने जिस वीरको चित्र (अद्भुत), शुभ्र (प्रकाशमान), दिव्य तथा थधरनुर्वेदोक्त चार प्रकारके महान् अस्त्र समर्पित किये थे, जो सफल प्रयत्न करनेवाला महारथी वीर है, जिसके हाथ बड़ी शीघ्रतासे चलते हैं, जिसका धनुष, जिसकी मुदट्ठ्री और जिसके बाण सभी सुदृढ़ हैं, वह वेगशाली तथा पराक्रमी द्रोणपुत्र अश्वत्थामा आपके लिये युद्धकी इच्छा रखकर समरभूमिमें डटा हुआ है ।। आनर्तवासी हृदिकात्मजो5सौ महारथ: सात्वतानां वरिष्ठ: | स्वयं भोज: कृतवर्मा कृतास्त्रो व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,सात्वतकुलका श्रेष्ठ महारथी, आनर्तनिवासी, भोजवंशी अस्त्रवेत्ता, हृदिकपुत्र कृतवर्मा भी आपके लिये युद्ध करनेको दृढ़ निश्चयके साथ डटा हुआ है
sañjaya uvāca—rājan! dvijaśreṣṭha-droṇācāryeṇa yaṃ vīraṃ citram adbhutam, śubhram prakāśamānam, divyaṃ ca dhanurvedokta-caturvidha-mahāstrāṇi samarpitāni; yaḥ saphala-prayatnavān mahāratho vīraḥ, yasya hastau atīva śīghraṃ pravartete, yasya dhanuḥ, yasya muṣṭiḥ, yasya bāṇāś ca sarve sudṛḍhāḥ; sa vegavān parākramī droṇaputra aśvatthāmā tvadartham yuddhecchayā samara-bhūmau vyavasthitaḥ. ānartavāsī hṛdikātmajo 'sau mahārathaḥ sāttvatānāṃ variṣṭhaḥ; svayaṃ bhojaḥ kṛtavarmā kṛtāstro vyavasthito yoddhukāmas tvadartham.
سنجے نے کہا—اے راجن! جس بہادر کو دَویج شریشٹھ دروṇاچاریہ نے دھنُروید کے مطابق چار قسم کے عجیب، روشن، دیویہ مہاستر سونپے تھے—وہ کامیاب سعی والا مہارَتھی، تیز دست، مضبوط کمان والا، مضبوط مُٹھی اور مضبوط تیروں والا، برق رفتار اور پرाकرمشالی دروṇ پُتر اشوتتھاما آپ کی خاطر جنگ کی خواہش لیے میدان میں ڈٹا ہے۔ اور کِرتَوَرما بھی—ہردِک کا پُتر، آنرت کا باشندہ، ساتوتوں میں برتر مہارَتھی، بھوج وَنش کا، اسلحہ و استر-ودیا میں پختہ—آپ کی جانب سے لڑنے کو عزمِ راسخ کے ساتھ صف آرا کھڑا ہے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical weight of martial capability when placed in service of a cause: extraordinary training and divine weapons amplify responsibility. It also highlights the kṣatriya ideal of steadfastness and readiness, while implicitly raising the question of whether loyalty to a king aligns with dharma.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that two formidable allies—Aśvatthāmā, empowered by Droṇa’s instruction and divine weapons, and Kṛtavarmā, an accomplished Sāttvata warrior from Ānarta—are firmly positioned on the battlefield, determined to fight for the Kaurava side.