Shloka 643

अध्याय ६० — कर्णस्य पाञ्चाल-सोमक-निग्रहः

Karna’s Suppression of the Panchala–Somaka Forces

Devanagari script

छादयामास समरे गजान्‌ निघ्नन्‌ वृकोदर: । जैसे इन्द्र वज्रके द्वारा असुरोंका संहार करते हैं

Transliteration

chādayāmāsa samare gajān nighnan vṛkodaraḥ | yathā indro vajrakeṇa asurān saṁharati tathā bhīmaseno hastibhir eva hastinaḥ jaghāna | tataḥ hastisaṁhāraṁ kurvan bhīmasenaḥ samara-bhūmau sva-bāṇa-saṁghaiḥ sarvam ākāśaṁ tathā chādayāmāsa yathā śalabha-gaṇaiḥ vṛkṣā ācchādyante |

Translation

سنجے نے کہا—میدانِ جنگ میں وِرکودر (بھیم) ہاتھیوں کو گراتا گیا اور گویا رن بھومی کو انہی سے ڈھانپ دیا۔ جیسے اندر اپنے وَجر سے اسوروں کا سنہار کرتا ہے، ویسے ہی بھیم سین نے ہاتھیوں ہی کے ذریعے ہاتھیوں کو مار ڈالا۔ پھر ہاتھیوں کے قتلِ عام کو جاری رکھتے ہوئے بھیم نے اپنے تیروں کی بارش سے میدانِ جنگ کے اوپر کا سارا آسمان یوں ڈھانپ دیا جیسے ٹڈی دل درختوں کو چھپا دیتا ہے۔

Word by Word

• छादयामास: covered, concealed
• Type: Verb
• Root: छाद् (धातु)
• Form: लिट् (परिप्रास/परिपूर्णभूतार्थे), परस्मैपदम्, प्रथम, एकवचनम्

• समरे: in battle
• समरे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: समर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्

• गजान्: elephants
• गजान्: Karma
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनम्

• निघ्नन्: striking down, killing
• Type: Verb
• Root: नि-हन् (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमानकाले), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• वृकोदरः: Vrikodara (Bhima; 'wolf-bellied')
• वृकोदरः: Karta
• Type: Noun
• Root: वृकोदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• संजय (Sañjaya)
• वृकोदर / भीमसेन (Vṛkodara / Bhīmasena)
• इन्द्र (Indra)
• वज्र (Vajra, thunderbolt)
• असुर (Asuras)
• गज / हस्ति (elephants)
• समरभूमि (battlefield)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the epic ideal of kṣatriya prowess expressed through overwhelming martial force, while also implicitly reminding the listener—through stark similes of mass destruction—of the grave moral weight carried by war and the catastrophic scale that adharma-driven conflict can unleash.

What is happening in the narrative?

Sañjaya describes Bhīma in the Karṇa Parva battle: he is killing enemy elephants, even using elephants against elephants, and then unleashes such dense arrow-volleys that the sky over the battlefield appears covered—likened to trees hidden by swarms of locusts.