Shloka 2
अध्याय ५३ — रणमेघोपमा सेना-वर्णना तथा सुषेण-वधोत्तर प्रतिक्रिया
Battle-as-Storm Imagery and the Aftermath of Suṣeṇa’s Fall
सीदमानां चमूं दृष्टवा पाण्डुपुत्रभयार्दिताम् | समुज्जहु: सम वेगेन भिन्नां नावमिवार्णवे,संजय कहते हैं--मान्यवर! नरेश! कृतवर्मा, कृपाचार्य, अश्वत्थामा, सूतपुत्र कर्ण, उलूक, शकुनि तथा भाइयोंसहित राजा दुर्योधनने समुद्रमें टूटी हुई नावकी भाँति आपकी सेनाको पाण्डुपुत्र अर्जुनके भयसे पीड़ित और शिथिल होती देख बड़े वेगसे आकर उसका उद्धार किया
sādamānāṁ camūṁ dṛṣṭvā pāṇḍuputrabhayārditām | samujjahuḥ sama-vegena bhinnāṁ nāvam ivārṇave ||
پانڈو پُتروں کے خوف سے پژمردہ اور ڈگمگاتی ہوئی تمہاری فوج کو ڈوبتا دیکھ کر وہ سب برابر کے جوش سے لپکے اور سمندر میں ٹوٹی ہوئی کشتی کی طرح اسے سنبھال کر اوپر اٹھا لیا۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how fear can rapidly erode an army’s stability, and how coordinated leadership seeks to ‘rescue’ collective morale—suggesting that courage in dharma-yuddha is not only personal but also organizational and sustained by mutual support.
Sañjaya reports that the Kaurava host is faltering under fear of the Pāṇḍavas; key warriors rush in together to steady and revive the shaken formation, compared to saving a broken boat tossed in the sea.