युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
(ततः पुनरमेयात्मा चेदीनां प्रवरान् दश । न्यहनद् भरतश्रेष्ठ कर्णो वैकर्तनस्तदा ।।
tataḥ punar ameyātmā cedīnāṁ pravarān daśa | nyahanad bharataśreṣṭha karṇo vaikartanas tadā ||
tasya bāṇasahasrāṇi samprapannāni māriṣa | dṛśyante dikṣu sarvāsu śalabhānām iva vrajāḥ ||
karṇanāmāṅkitā bāṇāḥ svarṇapuṅkhāḥ sutejanāḥ | narāśvakāyān nirbhidya petur uvyā samantataḥ ||
karṇenaikena samare cedīnāṁ pravarā rathāḥ | sṛñjayānāṁ ca sarveṣāṁ śataśo nihatā raṇe ||
karṇasya śarasaṁchannaṁ babhūva vipulaṁ tamaḥ | nājñāyata tataḥ kiñcit pareṣām ātmano 'pi vā ||
tasmiṁs tamasi bhūte ca kṣatriyāṇāṁ bhayaṅkare | vicacāra mahābāhur nirdihan kṣatriyān bahūn ||
tataḥ śaramahājvālo vīryoṣmā karṇapāvakaḥ | nirdahan pāṇḍavavanaṁ vīraḥ paryacarad raṇe ||
سنجے نے کہا—پھر بے پایاں حوصلے والے ویکرتن کرن نے، اے بھرت شریشٹھ، چیدیوں کے دس نامور ترین سورماؤں کو دوبارہ پچھاڑ دیا۔ اس کے ہزاروں تیر ہر سمت ٹڈی دل کی مانند دکھائی دیتے تھے۔ کرن کے نام سے نشان زدہ، سنہری پروں والے وہ تیز شفت انسانوں اور گھوڑوں کے جسم چیرتے ہوئے چاروں طرف زمین پر گرنے لگے۔ اس معرکے میں کرن اکیلا ہی چیدیوں کے سرکردہ رتھیوں کو اور تمام سرنجیوں میں سے بھی سینکڑوں یودھاؤں کو قتل کر گیا۔ کرن کے تیروں نے جب چاروں سمتیں ڈھانپ لیں تو گویا ایک عظیم تاریکی چھا گئی؛ تب نہ دشمن کی تمیز رہی نہ اپنے کی۔ اس ہولناک اندھیرے میں، جو کشتریوں کے لیے دہشت تھا، مہاباہو کرن بہت سے جنگجوؤں کو جلاتا ہوا آگے بڑھتا رہا۔ پھر وہ ویر کرن آگ کی مانند ہو گیا—تیر اس کی بلند شعلے تھے، شجاعت اس کی دہکتی حرارت؛ اور وہ میدانِ جنگ میں پانڈوؤں کے ‘جنگل’ کو بھسم کرتا ہوا گھومتا رہا۔
संजय उवाच
The passage underscores how unchecked martial prowess can eclipse moral clarity: the ‘darkness’ created by arrow-volleys symbolizes the loss of discernment in war, where destruction spreads so widely that even one’s own side becomes hard to distinguish—an epic warning about violence obscuring dharma.
Sañjaya describes Karṇa’s overwhelming assault: he repeatedly slays leading Cedi fighters and many Sṛñjayas, filling the sky with thousands of arrows. The barrage creates a figurative darkness on the battlefield, and Karṇa moves through it like a blazing fire, ‘burning’ the Pāṇḍava host.