Shloka 93

Devanagari script

ऋषदध्या गुणै: सुदान्तांश्व॒ धुर्यवाहान्‌ सुशिक्षितान्‌ । “अर्जुनको दिखानेवाला पुरुष यदि उसे भी पूरा न समझे तो मैं उसे सौ हाथी, सौ गाँव, पक्के सोनेके बने हुए सौ रथ तथा दस हजार अच्छे घोड़े भी दूँगा। वे घोड़े हृष्ट-पुष्ट, गुणवान, विनीत, सुशिक्षित तथा रथका भार वहन करनेमें समर्थ होंगे

Transliteration

sañjaya uvāca | ṛṣadadhyā guṇaiḥ sudāntān aśvān dhuryavāhān suśikṣitān | “arjunakaṃ darśayitā puruṣaḥ yadi tam api pūrṇaṃ na vijānīyāt, ahaṃ tasmai śataṃ gajān, śataṃ grāmān, pakka-suvarṇa-nirmitaṃ śataṃ rathān, daśa-sahasrāṇi ca bhadrāṇām aśvān dadāmi | te aśvā hṛṣṭa-puṣṭā guṇavanto vinītāḥ suśikṣitā ratha-bhāra-vahanakṣamā bhaviṣyanti”

Translation

سنجے نے کہا—(اس نے) ایسے گھوڑوں کا ذکر کیا جو اوصاف میں ممتاز، خوب سدھے ہوئے، جوئے کا بوجھ اٹھانے کے قابل اور نہایت اچھی طرح تربیت یافتہ تھے۔ ‘اگر وہ شخص بھی جو ارجن کی نشان دہی کے لیے مقرر ہے، اسے پوری طرح پہچان نہ سکے، تو میں اسے سو ہاتھی، سو گاؤں، خالص سونے کے بنے سو رتھ اور دس ہزار عمدہ گھوڑے دوں گا—وہ گھوڑے تندرست و توانا، اعلیٰ نسل و سیرت والے، فرمانبردار، خوب تربیت یافتہ اور رتھ کا بوجھ اٹھانے میں قادر ہوں گے۔’

Word by Word

• ऋषदध्याḥ: having (good) mouths/teeth (well-bitted)
• ऋषदध्याḥ: Karta
• Type: Adjective
• Root: ऋषदध्य (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• गुणैः: with qualities
• गुणैः: Karana
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

• सुदान्तान्: well-tamed
• सुदान्तान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सुदान्त (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• अश्वान्: horses
• अश्वान्: Karma
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• धुर्यवाहान्: able to bear the yoke/load (fit for draught)
• धुर्यवाहान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: धुर्यवाह (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• सुशिक्षितान्: well-trained
• सुशिक्षितान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सुशिक्षित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: Masculine, Accusative, Plural

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• संजय (Sañjaya)
• अर्जुन (Arjuna)
• हस्ती/गज (elephants)
• ग्राम (villages)
• रथ (chariots)
• सुवर्ण/सोना (gold)
• अश्व (horses)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The passage highlights how worldly power often relies on incentives—lavish rewards are offered to secure reliable intelligence and certainty in identifying a key opponent. Ethically, it contrasts material inducement with the higher ideals of duty and truth: wealth is used as leverage to reduce doubt and ensure decisive action in war.

What is happening in the narrative?

Sañjaya reports a statement describing exceptionally trained war-horses and a promise of immense gifts—elephants, villages, golden chariots, and thousands of horses—to anyone tasked with pointing out Arjuna, should that person fail to recognize him completely. The scene underscores the urgency of locating and correctly identifying Arjuna amid battlefield confusion.