Shloka 12
अध्याय २९: कर्णस्य शल्यं प्रति शापस्मरणं च युद्धनिश्चयः | Chapter 29: Karṇa recalls curses to Śalya and declares resolve for battle
उस समय आपके हितैषी सुहृद् अतिरथी वीर वहाँ शिनिवंशशिरोमणि सात्यकिके शरोंसे अत्यन्त पीड़ित हुए महारथी कर्णके पास हाथी, घोड़े, रथ और पैदलोंकी चतुरंगिणी सेना साथ लेकर तुरंत आ पहुँचे ।। तदुदधिनिभमाद्रवद् बल॑ त्वरिततरै: समभिद्रुतं परै: । ट्रपदसुतमुखैस्तदा भवत् पुरुषरथाश्वगजक्षयो महान्,तत्पश्चात् धृष्टद्युम्न आदि शीघ्रकारी शत्रुओंने आपकी समुद्र-सदूश विशाल वाहिनीपर आक्रमण किया और आपकी सेना भी शत्रुओंकी ओर दौड़ी। फिर तो वहाँ मनुष्यों, रथों, घोड़ों और हाथियोंका महान् संहार होने लगा
tad-udadhi-nibham ādravad balaṁ tvarita-taraiḥ samabhidrutaṁ paraiḥ | drupada-suta-mukhaiḥ tadā bhavat-puruṣa-ratha-aśva-gaja-kṣayo mahān ||
اسی وقت آپ کے خیرخواہ سوہرد اَتِرَتھی سورما، شِنی وَنش کے شِرومَنی ساتیہ کی کے تیروں سے سخت ستائے ہوئے مہارتھی کرن کے پاس ہاتھیوں، گھوڑوں، رتھوں اور پیادوں پر مشتمل چتورنگی لشکر لے کر فوراً آ پہنچے۔ پھر دروپد کے بیٹوں کی قیادت میں تیز رفتار دشمن آپ کی سمندر جیسی وسیع فوج پر ٹوٹ پڑے، اور آپ کی فوج بھی دشمن کی طرف لپکی؛ تب وہاں انسانوں، رتھوں، گھوڑوں اور ہاتھیوں کا عظیم قتلِ عام ہونے لگا۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical cost of war: when armies collide, the scale of destruction becomes indiscriminate—men and the very instruments of power (chariots, horses, elephants) are consumed. It implicitly warns that political ambition and enmity, once unleashed, generate suffering beyond any single warrior’s intent.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava host, vast like the sea, charges, but the opposing side rushes in even faster. With Drupada’s sons leading, a fierce clash ensues, resulting in massive losses of soldiers and war-assets—chariots, horses, and elephants.